[D66] Het godsgeklaag in de massamedia over de “verwarde persoon”

[Bert Bakker]

De 'verwarde persoon' heet tegenwoordig toch een 'persoon met onbegrepen
gedrag'. Of een 'neurodiverse' persoon?

Op di 20 jan 2026 om 19:02 schreef René Oudeweg via D66 <d66 at tuxtown.net>:

> De Liturgie van de Verontwaardiging
>
> Het is een vertrouwd ritueel geworden, even voorspelbaar als de
> seizoenen en even hol als hun metaforen: het godsgeklaag in de
> massamedia over de “verwarde persoon”. Telkens wanneer een incident zich
> aandient – bij voorkeur met sirenes, tape en een samenvatting die in
> zestig seconden past – wordt het koor aangeheven. Commentatoren slaan de
> handen ineen, presentatoren fronsen de wenkbrauwen met geoefende
> empathie, en opiniemakers trekken hun standaardwoordenboek open waarin
> “onbegrepen”, “ontregeld” en “tussen wal en schip gevallen” alfabetisch
> gerangschikt staan. Het publiek zucht mee, niet zozeer uit betrokkenheid
> als wel uit herkenning: dit verhaal kennen we, dit verhaal vraagt niets
> van ons behalve instemmend hoofdknikken.
>
> Wat men dan “bezorgdheid” noemt, is in werkelijkheid een esthetische
> pose. De verwarde persoon is in dit narratief geen mens van vlees en
> bloed, maar een dramaturgisch instrument, een katalysator voor morele
> verontwaardiging zonder consequenties. Hij of zij verschijnt in de media
> zoals de koorleider in een Griekse tragedie: niet om te handelen, maar
> om het onheil te duiden en tegelijk te neutraliseren. Door de verwarde
> persoon te benoemen, te rubriceren en te herhalen, wordt het ongerief op
> veilige afstand gehouden. Het is een taxonomie van ongemak, een manier
> om chaos te temmen met taal die pretendeert te begrijpen maar in feite
> slechts afbakent.
>
> De massamedia, altijd op zoek naar een verhaal dat zowel schokt als
> geruststelt, hebben deze figuur gretig omarmd. Want zie: hier is iemand
> die de maatschappelijke orde verstoort, maar die we tegelijk kunnen
> ontzien. Hij is geen boef, maar ook geen burger; geen vijand, maar ook
> geen medemens. Hij zweeft in een semantisch limbo waarin alles mogelijk
> is en niets verplicht. Door hem “verward” te noemen, wordt elke vraag
> naar oorzaken verdampt tot een mist van abstracties. Het woord
> functioneert als een spons: het zuigt complexiteit op en laat een
> schijnbaar droge oppervlakte achter waarop de kijker zich veilig kan
> bewegen.
>
> Het godsgeklaag zelf is een wonder van morele luiheid. Men roept om
> “meer zorg”, om “betere samenwerking”, om “signalen die gemist zijn”.
> Het zijn incantaties, geen voorstellen. Ze worden uitgesproken met de
> plechtigheid van een gebed en de effectiviteit ervan is navenant.
> Niemand hoeft te specificeren wat die zorg precies inhoudt, wie haar
> moet leveren, of wat ze mag kosten. Het volstaat om te betreuren.
> Treurnis is goedkoop, en in de mediale economie is goedkoop altijd
> aantrekkelijk.
>
> Wat vooral ontbreekt, is zelfreflectie. De media presenteren zich als
> waarnemers, als neutrale spiegels van de werkelijkheid, maar vergeten
> gemakshalve hun eigen rol in het creëren van het spektakel dat zij
> vervolgens betreuren. De verwarde persoon bestaat in het publieke
> bewustzijn vooral omdat hij zo gretig wordt opgevoerd. Elk incident
> wordt uitvergroot, losgezongen van context, herhaald tot het een
> archetype wordt. Zo ontstaat een karikatuur die men vervolgens ernstig
> neemt. Het is een perverse feedbacklus: de media produceren het beeld
> dat zij zeggen te analyseren.
>
> Er zit iets obscens in de manier waarop leed wordt verhandeld. De
> verwarde persoon wordt gefilmd, geciteerd, geparafraseerd, maar zelden
> gehoord. Zijn stem verschijnt hooguit als onbegrijpelijk gemompel, een
> exotisch geluid dat de ernst van de situatie moet onderstrepen. Men
> vraagt niet wat hij zegt, maar wat hij “doet”. Actie is immers
> verkoopbaar, betekenis niet. En wanneer de actie eenmaal heeft
> plaatsgevonden, kan men met een gerust hart overstappen op de analyse,
> die altijd achteraf komt en daarom nooit iets hoeft te veranderen.
>
> De eruditie van het godsgeklaag is selectief. Men haalt statistieken aan
> zonder ze te duiden, verwijst naar rapporten die niemand gelezen heeft,
> en strooit met vakjargon alsof het zout is: royaal, gedachteloos, vooral
> om smaak te suggereren. Het discours is doorspekt met termen uit de
> psychiatrie, maar ontdaan van hun klinische precisie. Diagnoses worden
> metaforen, behandelingen worden slogans. Zo ontstaat een
> pseudo-wetenschappelijkheid die autoriteit uitstraalt zonder
> verantwoordelijkheid te dragen.
>
> Ondertussen blijft het fundament onaangeroerd: een samenleving die
> systematisch moeite heeft met alles wat niet efficiënt, productief en
> voorspelbaar is. De verwarde persoon is de storing in het systeem, de
> ruis die niet kan worden weggefilterd zonder het hele signaal in vraag
> te stellen. En dat laatste is ondenkbaar. Dus kiest men voor
> symptoombestrijding op narratief niveau. Men praat over opvang, maar
> niet over uitsluiting; over zorg, maar niet over de voorwaarden
> waaronder iemand überhaupt als zorgwaardig wordt gezien.
>
> Het godsgeklaag is ook een manier om angst te sublimeren. De verwarde
> persoon fungeert als container voor alles wat men vreest: verlies van
> controle, kwetsbaarheid, de dunne lijn tussen normaliteit en waanzin.
> Door hem te externaliseren, door hem te plaatsen in een aparte
> categorie, kan men zichzelf geruststellen. Wij zijn niet zo. Wij zijn
> veilig. De media voeden deze geruststelling door telkens weer te
> benadrukken hoe uitzonderlijk het incident is, hoe zeldzaam, hoe
> tragisch. Tragiek is hier een schild: het maakt van structureel falen
> een noodlot.
>
> Er is een zekere ironie in het feit dat men spreekt over “onbegrepen
> gedrag” in een context die elk werkelijk begrip systematisch onmogelijk
> maakt. Begrip vergt tijd, nuance, en de bereidheid om tegenstrijdigheden
> te verdragen. Het massamediale format verdraagt geen van drieën. Het
> verlangt helderheid, tempo en een moraal aan het einde. Dus wordt begrip
> vervangen door empathische clichés, en complexiteit door soundbites. Wat
> overblijft, is een esthetiek van betrokkenheid zonder de last van
> betrokken zijn.
>
> Wie zich waagt aan kritiek op dit discours, loopt het risico zelf
> verdacht te worden. Want hoe durft men, in tijden van nood, te wijzen op
> de leegte van het klagen? Het godsgeklaag heeft een moreel pantser: het
> presenteert zich als vanzelfsprekend goed. Wie het bevraagt, lijkt kil,
> elitair, wereldvreemd. En toch is het juist deze kritiek die ontbreekt.
> Want zonder haar blijft men cirkelen in dezelfde retorische tredmolen,
> waarbij elke omwenteling meer slijtage veroorzaakt maar geen vooruitgang.
>
> De bitterheid die dit alles oproept, is geen cynisme maar vermoeidheid.
> Vermoeidheid over het telkens opnieuw moeten constateren dat woorden
> worden gebruikt om handelen te vermijden. Dat empathie wordt geëtaleerd
> als een accessoire, niet beoefend als een praktijk. Dat men liever
> spreekt over “verwarde personen” dan over een verwarde samenleving. De
> term zelf is een spiegel die men weigert te bekijken.
>
> Misschien is dat wel de kern van het probleem: het godsgeklaag is een
> vorm van zelfverdediging. Het beschermt tegen de ongemakkelijke vraag
> wat deze figuur over ons zegt. Over onze tolerantie, onze instituties,
> onze definitie van normaliteit. Door de verwarde persoon tot onderwerp
> van medelijden te maken, onttrekken we ons aan de mogelijkheid dat hij
> ook een aanklacht is. Tegen een wereld die steeds minder ruimte laat
> voor afwijking, traagheid en kwetsbaarheid.
>
> En zo blijft men klagen, met de ernst van een requiem en de lichtheid
> van een reclameblok. De camera draait, de expert knikt, de kijker zucht.
> Morgen een nieuw onderwerp, een nieuw godsgeklaag. De verwarde persoon
> verdwijnt weer in de marge, totdat hij opnieuw bruikbaar is. Het is een
> cyclus die zichzelf voedt en niemand verzadigt. Alleen de illusie van
> betrokkenheid blijft achter, als een lege kelk op een altaar waar allang
> geen god meer woont.
> _______________________________________________
> D66 mailing list
> D66 at tuxtown.net
> http://www.tuxtown.net/mailman/listinfo/d66
>
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: <http://www.tuxtown.net/pipermail/d66/attachments/20260120/5e1fb6ec/attachment-0001.html>