[D66] De illusie van veiligheid: Europa’s fatale vlucht in militarisering

[René Oudeweg]

De illusie van veiligheid: Europa’s fatale vlucht in militarisering

De sterk toegenomen militarisering van Europa en Nederland wordt 
verkocht als nuchtere noodzaak, als een onvermijdelijk antwoord op een 
gevaarlijkere wereld. In werkelijkheid is zij vooral een intellectuele 
capitulatie: het onvermogen om veiligheid nog anders te denken dan via 
wapens, legers en afschrikking. Wat zich aandient als realpolitik is in 
feite een armoedige verbeelding, die oude recepten opnieuw opdient en 
verwacht dat ze ditmaal wél werken.

Europa, ooit trots op zijn belofte van vrede door samenwerking, glijdt 
steeds verder af naar een continent dat zijn identiteit herdefinieert in 
termen van tanks, munitieproductie en militaire paraatheid. De Europese 
Unie, die ooit werd bedacht als antidotum tegen oorlog, spreekt nu met 
het gemak van een wapenbeurs over defensie-industrieën, schaalvergroting 
en strategische autonomie in bewapening. De taal van diplomatie, 
conflictpreventie en ontwapening is naar de marge verdreven; de taal van 
militaire noodzaak domineert.

Deze ontwikkeling is niet slechts zorgwekkend, maar moreel failliet. 
Militarisering creëert geen veiligheid, zij externaliseert angst. Door 
veiligheid te herleiden tot militaire kracht wordt elk conflict bij 
voorbaat een zero-sum game, elke tegenstander een existentiële dreiging. 
Het resultaat is het klassieke veiligheidsdilemma: hoe meer wapens men 
opstapelt “ter verdediging”, hoe onveiliger de omgeving wordt, omdat 
anderen zich genoodzaakt zien hetzelfde te doen. Wat volgt is geen 
stabiliteit, maar escalatie met vertraging.

Nederland vormt hierin geen uitzondering, maar een pijnlijk voorbeeld. 
Jarenlang werd bezuinigd op zorg, onderwijs en sociale voorzieningen 
onder het mom van budgettaire discipline. Nu lijken miljarden voor 
defensie plotseling probleemloos beschikbaar. Alsof verpleegkundigen, 
leraren en betaalbare woningen nooit onderdeel zijn geweest van 
nationale veiligheid. Deze herprioritering verraadt een gevaarlijke 
verschuiving: de staat investeert liever in middelen om geweld te 
organiseren dan in structuren die geweld overbodig maken.

Daarbij komt de sluipende uitholling van democratische controle. 
Militarisering gedijt bij urgentie, bij het frame van “nu of nooit”. 
Parlementaire debatten worden ingekort, kritiek wordt weggezet als naïef 
of onvaderlandslievend, en complexe geopolitieke vragen worden 
gereduceerd tot morele zwart-witverhalen. Wie vraagtekens zet bij 
wapenleveranties of defensie-uitgaven, krijgt niet zelden het verwijt de 
vijand in de kaart te spelen. Zo wordt twijfel verdacht gemaakt en 
democratische reflectie ingeruild voor loyaliteitstests.

Ook economisch is de militarisering pervers. De defensie-industrie 
profiteert structureel van conflict en dreiging; oorlog en voorbereiding 
daarop worden businessmodellen. Publieke middelen vloeien naar private 
wapenproducenten, terwijl de maatschappelijke kosten – instabiliteit, 
vluchtelingenstromen, trauma – worden afgewenteld op de samenleving. Dat 
dit wordt gepresenteerd als “investeren in veiligheid” is een cynische 
verdraaiing van de werkelijkheid.

Het meest vernietigende oordeel is echter dit: door zo massaal in te 
zetten op militarisering, verraadt Europa zijn eigen lessen uit de 
geschiedenis. Het continent dat twee wereldoorlogen voortbracht, zou 
beter moeten weten dan te geloven dat vrede kan worden afgedwongen met 
steeds geavanceerder geweld. Werkelijke veiligheid ontstaat niet uit 
dominantie, maar uit rechtvaardigheid; niet uit afschrikking, maar uit 
vertrouwen; niet uit bewapening, maar uit het verminderen van 
ongelijkheid, het versterken van internationale instituties en het 
serieus nemen van diplomatie.

De huidige militarisering is geen teken van kracht, maar van armoede – 
moreel, politiek en intellectueel. Zij laat zien dat Europa en Nederland 
te weinig durven te investeren in vrede, en daarom kiezen voor de 
schijnzekerheid van het geweer. Dat is geen strategie voor de toekomst, 
maar een herhaling van fouten waarvan de rekening altijd hoger uitvalt 
dan men vooraf wilde toegeven.