[D66] 'AI-gigafabriek' van 22, 5 miljard kan rekenen op kritiek: 'Dit is van de zotte'

[René Oudeweg]

euwsuur
<https://nos.nl/nieuwsuur>
[Net zo zot als die 10 nieuwe steden van D66... Vlak voor de Kollaps is 
de menselijke hubris blijkbaar het grootst. /RO]

vandaag, 06:00


  'AI-gigafabriek' van 22,5 miljard kan rekenen op kritiek: 'Dit is van
  de zotte'

  *

    Coen Nij Bijvank

    redacteur Nieuwsuur

      o <mailto:coen.nij.bijvank at nieuwsuur.nl>

Wetenschappers zijn kritisch over het duurste project uit het rapport 
van Peter Wennink dat vorige week uitkwam 
<https://nos.nl/artikel/2594228-topadviseur-over-toekomstige-economie-nu-investeren-of-we-raken-achterop>. 
Een 'AI-gigafabriek' van 22,5 miljard euro zou "de digitale 
soevereiniteit en economische weerbaarheid van Nederland en de EU" 
moeten versterken.

Maar de stroomvraag van het voorgestelde datacentrum is gigantisch, en 
wat het oplevert voor de Nederlandse economie is volgens de deskundigen 
nog erg twijfelachtig. "Van de zotte", noemt AI-onderzoeker Alex de 
Vries-Gao (Vrije Universiteit) het plan.

AI (kunstmatige intelligentie) kent veelbelovende toepassingen, 
benadrukt AI- en veiligheidsonderzoeker Roel Dobbe (TU Delft), maar 
daarvoor zijn niet per se gigantische datacentra nodig. "We kunnen het 
ons niet veroorloven om zomaar met middelen te strooien."


    Stroomverbruik van 2,5 miljoen huishoudens

Het rapport van Wennink 
<https://www.rapportwennink.nl/downloads/rapport_wennink_12december2025.pdf> 
onderzoekt hoe Nederland economisch sterker kan worden. Het is vooral 
bedoeld als advies aan de formerende partijen. In een brief 
<https://openletter.earth/nl/zorgvuldig-and-zorgzaam-digitaal-f559037e> 
roept Dobbe samen met andere wetenschappers de politiek op om 
"verantwoorde keuzes" te maken. Ze waarschuwen voor de "AI-hype" en voor 
"onomkeerbare investeringen in onzekere en risicovolle technologieën".

Het geld voor het AI-datacentrum zou volledig van bedrijven moeten 
komen. Maar de maatschappelijke kosten zijn hoog, waarschuwen de 
briefschrijvers. "Het openen van meer hyperscale-datacentra voor AI 
specifiek, zal de energie- en klimaattransitie ernstig verstoren."

Het datacentrum moet een vermogen krijgen van 250 tot 750 MW. Aan de 
bovenkant van die bandbreedte staat dat gelijk aan het stroomverbruik 
van zo'n 2,5 miljoen huishoudens.


      Wat doen datacentra?

Datacentra zijn de machinekamers van het internet. Het zijn gebouwen vol 
computers die voortdurend data verwerken en opslaan. Stel, je stuurt een 
appje, dan verwerkt het datacentrum dat. Ook de foto's die je online 
opslaat, staan er. Ze verbruiken veel stroom en hebben sterke koeling 
nodig, omdat al die computers heet worden.

In een AI-datacentrum staan computerservers met krachtigere chips, die 
beter geschikt zijn voor het zware rekenwerk van AI-modellen zoals ChatGPT.

Die hoge stroomvraag kan juist ook een positief effect hebben, schrijft 
Wennink in zijn rapport. "Het project stimuleert 
wind-op-zee-parkinvesteringen."

De Vries-Gao noemt dat een "vergezochte redenering". "Waar haal je dat 
in godsnaam vandaan? Als je je energievraag verder verhoogt, is het niet 
zo dat we ineens meer groene energie bij kunnen bouwen."

Met een megadatacentrum "blijft de Nederlandse afhankelijkheid van 
fossiele energie langer in stand", zegt Dobbe. "En door de aanpassingen 
aan het net en de extra opwekking die nodig is, stijgt ook de 
energieprijs voor huishoudens." In het rapport erkent Wennink dat "op 
korte termijn een beperkte CO2-stijging onvermijdelijk kan zijn".


    'Werkelijke impact onduidelijk'

De bijna 200 datacentra in Nederland gebruiken 4,6 procent van alle 
stroom, berekende 
<https://nos.nl/artikel/2594650-ongeveer-45-datacenters-gebruiken-net-zo-veel-stroom-als-1-9-miljoen-woningen> 
het CBS. Maar welk aandeel daarvan naar rekenkracht voor AI gaat, is 
minder duidelijk.

De Vries-Gao kwam deze week met nieuw onderzoek 
<https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666389925002788>. 
De CO2-uitstoot van AI-systemen is nu al vergelijkbaar met die van een 
wereldstad als New York, berekende hij. "Maar bedrijven als Google en 
Microsoft delen cruciale gegevens niet, waardoor de werkelijke 
milieu-impact uit beeld blijft."


      De grootste projecten in het Wennink-advies

  * AI-gigafabriek (datacentrum): 22,5 miljard euro
  * Biotech Nexus (medische biotechnologie): 21,2 miljard
  * Dutch data & Energy clusters (datacentra): 12,5 miljard
  * QuantumValley (ontwikkeling kwantumtechnologie): 9,4 miljard

Het Wennink-rapport noemt enkele innovaties die mogelijk werden dankzij 
AI, waaronder het screenen van baby's op heupafwijkingen. Dat leidt tot 
lagere zorgkosten. Maar, zegt De Vries-Gao, om dit soort AI-modellen te 
trainen is niet per se veel data nodig en dus ook geen gigantisch 
datacentrum.

Waar wél veel rekenkracht voor nodig is, is ChatGPT. De Vries-Gao: "De 
toename van het stroomverbruik van AI kwam de afgelopen jaren bijna 
helemaal van generatieve AI: de taalmodellen en plaatjesgeneratoren."

De bedrijven die dat soort modellen ontwikkelen, zoals OpenAI, zijn snel 
veel waard geworden. Maar, waarschuwde De Nederlandsche Bank deze week, 
de kans is groot dat de verwachtingen van beleggers niet uitkomen 
<https://www.nporadio1.nl/fragmenten/geld-of-je-leven/019b2ca8-2409-70c3-bb46-d2f9482d7f5d/2025-12-17-dnb-pensioenfondsen-kwetsbaar-voor-ai-bubbel>.

Dat zegt ook de Amerikaanse journalist Karen Hao. In de VS komt de groei 
van datacentra vooral door techbedrijven die elkaar proberen te 
overtreffen in generatieve AI. OpenAI is vooralsnog de meest 
succesvolle. "Het bedrijf gebruikt enorme hoeveelheden middelen, 
kapitaal en talent om die positie vast te houden."

/Hao kreeg als een van de weinige journalisten ooit een kijkje achter de 
schermen bij OpenAI:/

De nietsontziende race naar kunstmatige intelligentie
<https://www.youtube.com/watch?v=ucl6yBFKnBQ>


      De nietsontziende race naar kunstmatige intelligentie

<https://www.youtube.com/watch?v=ucl6yBFKnBQ>

Nvidia, marktleider op het gebied van AI-chips, werd de afgelopen jaren 
het waardevolste bedrijf ter wereld 
<https://nos.nl/artikel/2588402-historisch-record-chipfabrikant-nvidia-op-de-beurs-5000-miljard-dollar-waard>. 
Voor chipmakers en grote techbedrijven zou de 'AI-gigafabriek' goed 
nieuws zijn, zegt De Vries-Gao. "Die willen graag groeien. Voor hen is 
het hartstikke concreet."

Maar buiten de techsector is de waarde van een enorm datacentrum 
onzeker, zeggen de wetenschappers. De Vries-Gao: "Trek de stekker eens 
uit een datacentrum, word je leven daar slechter van? Dat is heel lastig 
vast te stellen."

Wennink, die tot vorig jaar bestuursvoorzitter was van chipmachinemaker 
ASML, stelt 
<https://www.rapportwennink.nl/downloads/rapport_wennink_12december2025.pdf> 
dat enorme "rekenkrachtcapaciteit in Nederland moet worden beschouwd als 
een strategische basisvoorziening". "Voor het ontwikkelen van 
halfgeleiders, fotonische chips, quantumapplicaties en roboticasystemen 
is het noodzakelijk om enorme hoeveelheden data op te slaan, te 
verwerken en te analyseren."

Voor sommige ontwikkelingen is inderdaad meer rekenkracht nodig, zegt 
Dobbe, maar zeker niet voor álle AI-innovaties. "Vaak kun je met veel 
kleinere AI-modellen en minder rekenkracht uit de voeten." Voordat 
Nederland een giga-datacentrum bouwt, "moeten we dus eerst veel scherper 
in beeld brengen wat de daadwerkelijke behoeften en afwegingen zijn, 
voor onze economie en samenleving".


    'Laat je niet verwarren'

Journalist Hao pleit ervoor de focus te verleggen van energieslurpende 
AI-toepassingen zoals taalmodellen, naar kleine modellen. Zoals in de 
zorg en wetenschap. "Specialistische AI-systemen, getraind met 
zorgvuldig geselecteerde data voor een specifiek probleem, leveren de 
meeste waarde op voor de samenleving en zijn het minst kostbaar."

"We moeten oppassen dat we ons niet laten verwarren over wat AI 
eigenlijk is, en over wat we er precies voor moeten opgeven om 
vooruitgang te bereiken."

# <https://twitter.com/Coenmetdec>

-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: <http://www.tuxtown.net/pipermail/d66/attachments/20251220/c0bfbe99/attachment-0001.html>