[D66] HET BORDES ALS GRAFZERK: Een tirade tegen het kabinet-Jetten en zijn politiek van georganiseerde onverschilligheid

[René Oudeweg]

  HET BORDES ALS GRAFZERK
  Een tirade tegen het kabinet-Jetten en zijn politiek van 
georganiseerde onverschilligheid



Vandaag, 23 februari 2026, staan ze op het bordes. Achtentwintig 
bewindspersonen in nette pakken en nette jurken, met nette glimlachen, 
voor een nette foto, bij een nette koning. En morgen begint de business 
as usual. De cyclus draait door. De dakloze onder de brug blijft liggen. 
De psychiatrische patiënt wordt ontslagen zodra de verzekering op is. 
Het varken in de kraamkooi kan nog steeds niet omdraaien. De 
faillissementsverklaring van de burgerlijke samenleving ligt op tafel, 
en dit kabinet heeft er één ding mee gedaan: er het koffiekopje op gezet.

Laten we geen illusies koesteren. Dit is geen kabinet dat de morele 
schuld van de Nederlandse samenleving serieus neemt. Dit is een kabinet 
van beheerders, van procesmanagers, van mensen die "stap voor stap" 
zeggen als ze bedoelen "nooit", en "de uitdaging erkennen" als ze 
bedoelen "er niets aan doen". Het coalitieakkoord heet *Aan de slag* — 
een titel zo leeg van urgentie, zo wars van moreel besef, dat hij 
zichzelf al veroordeelt. Aan de slag. Alsof er een verbouwing op de 
planning staat en niet een beschaving die haar zwaksten systematisch 
vertrapt.



**Rob Jetten**, premier, D66. De man die zichzelf graag de eerste 
klimaatpremier van Nederland noemt. Wat hij niet zegt: dat zijn 
klimaatambitie precies zo ver gaat als de markt het toelaat, precies zo 
ver als de VVD het gedoogt, precies zo ver als het geen echte offers 
vraagt van de mensen die op hem gestemd hebben. Jetten is het politieke 
equivalent van een energielabel: hij ziet er groen uit, maar de cv-ketel 
staat nog aan. Als premier draagt hij politieke verantwoordelijkheid 
voor een samenleving die haar daklozen criminaliseert, haar 
psychiatrische patiënten door een draaideur stuurt en haar 
landbouwdieren behandelt als productie-eenheden. Zijn antwoord? 
Overleggen. Doorrekenen. Een motie indienen. Een werkgroep instellen. De 
bureaucratie van de onverschilligheid heeft bij hem een menselijk 
gezicht gekregen, en dat is precies het gevaarlijkste ervan.

**Sophie Hermans**, VVD, minister van Volksgezondheid. Hier is iemand 
die de geestelijke gezondheidszorg gaat hervormen. Wat dat in VVD-taal 
betekent: het eigen risico gaat omhoog — van al het geld dat mensen niet 
hebben, mag straks nog meer naar het systeem voordat het systeem iets 
teruggeeft. De wachtlijsten in de GGZ zijn nu al onaanvaardbaar lang. 
Mensen met ernstige psychische aandoeningen wachten maanden, soms jaren, 
op een eerste gesprek. Hermans' oplossing is marktwerking, efficiëntie, 
"slimmer organiseren." Alsof de man die een psychose heeft en niet meer 
functioneert een consument is die de verkeerde zorgverzekeraar heeft 
gekozen. De psychiatrische patiënt is voor dit kabinet een kostenpost, 
en Hermans is de minister die van toeten nog blazen weet.

**Mirjam Sterk**, CDA, minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport. Het 
CDA heeft altijd de zorgsector omarmd met de retoriek van naastenliefde 
en de praktijk van bezuinigingen. Sterk gaat over de langdurige zorg — 
de ouderen die vereenzamen in verpleeghuizen waar het personeel geen 
tijd heeft, de gehandicapten die in instellingen leven omdat er geen 
budget is voor zelfstandige ondersteuning. Haar portefeuille omvat 
precies de mensen over wie de faillissementsverklaring het heeft: 
degenen die te oud, te ziek of te afhankelijk zijn om voor zichzelf op 
te komen. Van het CDA, de partij die decennialang de verzorgingsstaat 
heeft uitgehold terwijl ze op zondag over naastenliefde preekte, is geen 
structurele verandering te verwachten. Sterk zal spreken over "warme 
samenleving" en "eigen kracht" terwijl de wachtlijsten groeien.

**Hans Vijlbrief**, D66, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. 
Vijlbrief is een technocraat van formaat, een man die alles begrijpt van 
systemen en weinig van mensen. Zijn kabinet wil de WW inkorten van twee 
jaar naar één jaar. Dat klinkt als een beleidsdetail. Het is een keuze 
over wiens leven er toe doet als de economie tegenzit. Het is een keuze 
die de kwetsbaarste werknemers — ouderen, laagopgeleiden, mensen met een 
gezondheidsbeperking — harder treft dan de rest. Vijlbrief zal dit 
verdedigen met modellen, prognoses en doorrekeningen van het CPB. Hij 
zal niet uitleggen wat er gebeurt met de man van 58 die zijn baan 
verliest en nu twaalf maanden eerder in de bijstand belandt. Die man is 
in de modellen een variabele. In werkelijkheid is hij iemand.

**Eelco Heinen**, VVD, minister van Financiën. Heinen bewaakt de 
schatkist. En wat betekent dat in een samenleving met miljarden euro's 
aan belastingontwijking door multinationals, een structureel tekort aan 
betaalbare woningen, en een geestelijke gezondheidszorg die kraakt? Het 
betekent: op de kleintjes letten. Het betekent: de AOW-leeftijd omhoog, 
want we kunnen het niet betalen. Het betekent: het eigen risico omhoog, 
want we kunnen het niet betalen. Het betekent nooit, maar dan ook nooit: 
de rijkste vijf procent van dit land zwaarder belasten, want dan is het 
ineens wél te betalen maar politiek onwenselijk. Heinen is de 
poortwachter van de status quo. Zijn enige functie is het bewaren van 
een systeem dat zijn schuldeisers — de daklozen, de verslaafden, de 
psychiatrische patiënten — als begrotingspost behandelt.

**Dilan Yeşilgöz**, VVD, minister van Defensie en vicepremier. Wat doet 
de vicepremier hier in deze tirade? Dit: Yeşilgöz is het gezicht van een 
partij die jarenlang de geestelijke gezondheidszorg mede heeft uitgehold 
(zorg was er nooit) die de sociale huurwoningen heeft zien slinken 
zonder in te grijpen, die de term "eigen verantwoordelijkheid" heeft 
opgepoetst tot een moreel principe terwijl het in werkelijkheid een 
manier is om structureel falen bij het individu te leggen. Ze heeft 
Defensie. Prima. Terwijl zij de NAVO-norm najaagt, slapen er mensen op 
straat in Den Haag, Rotterdam, Amsterdam — in elke stad die zij 
vertegenwoordigt. De prioriteiten van een samenleving zijn zichtbaar in 
haar begroting. Yeşilgöz' aanwezigheid in dit kabinet is de belichaming 
van die prioriteiten.

**Jaimi van Essen**, D66, minister van Landbouw. Hij is 34, hij is 
klimaatwethouder geweest in Deventer, en hij wordt geacht de 
stikstofcrisis op te lossen en het aantal boerenbedrijven te 
verminderen. Dat laatste is noodzakelijk. Het eerste is urgent. Maar 
niemand in dit kabinet stelt de vraag die gesteld moet worden: waarom 
bestaat de bio-industrie nog in deze vorm? Waarom worden er in Nederland 
tien miljoen varkens gehouden in omstandigheden die elk eerlijk mens 
ziek zouden maken als hij ze zou zien? Van Essen gaat onderhandelen met 
boerenlobbyisten. Hij gaat piekbelasters uitkopen. Hij gaat een 
"transitiepad" uitstippelen. Wat hij niet gaat doen is het systeem 
fundamenteel ter discussie stellen — de productie van vlees en zuivel op 
industriële schaal als een moreel probleem benoemen, niet alleen als een 
stikstofprobleem. Want dat zou politiek onhaalbaar zijn. En politieke 
haalbaarheid is de god die dit kabinet aanbidt.



Dit is het kabinet dat de faillissementsverklaring ontvangt en haar 
wegstopt in een la.

Niet omdat de individuele ministers slechte mensen zijn. Dat zijn ze 
waarschijnlijk niet. Maar ze zijn gevangen in een systeem van politieke 
haalbaarheid, begrotingsdiscipline, coalitieakkoorden en electorale 
berekening dat structurele verandering onmogelijk maakt zonder de 
politieke moed die hier niet aanwezig is. Ze geloven in vooruitgang, 
maar dan de kleine, beheersbare, goed gecommuniceerde variant. De 
variant die de bestaande machtsstructuren intact laat. De variant die 
niemand echt iets kost.

De faillissementsverklaring stelt iets eenvoudigs: een samenleving die 
alleen voor kwetsbaren zorgt wanneer zij in staat zijn zorg te eisen, is 
geen samenleving die voor kwetsbaren zorgt. Dit kabinet bewijst die 
stelling dagelijks. Zevenenzestig zetels, een minderheidsregering, een 
coalitieakkoord genaamd *Aan de slag*. En de dakloze ligt nog steeds 
onder de brug. De psychiatrische patiënt wordt nog steeds aan zijn lot 
overgelaten in een mensonterend dwangsysteem en beroofd van zijn 
rechten. Het varken staat nog steeds in de kraamkooi.

Business as usual is geen neutraal begrip. Het is een keuze. En dit 
kabinet heeft haar gemaakt.



*De schuldeisers wachten. Ze weten dat dit kabinet niet van plan is te 
betalen.*