[D66] Tirade tegen het minderheidskabinet-Jetten

[René Oudeweg]

Tirade tegen het minderheidskabinet-Jetten

Er zijn van die momenten waarop de cijfers zo ondubbelzinnig zijn, zo 
kil en zo vernietigend, dat je eigenlijk niets anders kunt doen dan je 
vuist op tafel slaan en roepen: genoeg. Dit is zo'n moment. Het Centraal 
Planbureau heeft gesproken. Niet in vage termen, niet in diplomatiek 
omhulde bewoordingen, maar in keiharde getallen die geen ruimte laten 
voor misverstanden. Het minderheidskabinet-Jetten, de coalitie van D66, 
VVD en CDA die zich met het fraaie motto "Aan de slag, bouwen aan een 
beter Nederland" aan het volk heeft voorgesteld, bouwt helemaal geen 
beter Nederland. Het bouwt een Nederland waarin de zwakste schouders de 
zwaarste lasten dragen. Een Nederland waarin iemand die zijn rug 
gebroken heeft in een pakketdienst of jarenlang in een fabriek zijn 
longen heeft volgestoofd, straks op straat staat met een uitgeklede 
uitkering en een verhoogd eigen risico dat hij niet kan betalen.

Laten we bij het begin beginnen. De doorrekening van het CPB is niet de 
mening van een vakbond, niet het pamflet van een actiegroep, niet de 
retoriek van de oppositie. Het is de nuchtere analyse van Nederland's 
eigen rekenmeester, de instelling die door élk kabinet wordt ingehuurd 
om te beoordelen of de plannen deugen. En die rekenmeester zegt het 
volgende: mensen met een laag inkomen gaan er het minst op vooruit. De 
20 procent met het hoogste inkomen gaat er jaarlijks 0,3 procent op 
vooruit. De mensen onderaan de samenleving? Die koopkracht groeit niet 
meer. Niet een beetje minder. Niet ietsje langzamer. Niet meer. Nul. 
Terwijl ze zonder dit kabinetsbeleid nog konden rekenen op 0,5 procent 
groei per jaar. Het kabinet-Jetten heeft die bescheiden vooruitgang van 
de laagste inkomens in één klap weggeredeneerd, weggecijferd, 
wegbezuinigd. En dan durft premier Jetten zelf te zeggen dat de 
koopkracht "nog wat ongelijk verdeeld" is. Nog wat ongelijk verdeeld. 
Alsof hij het over een enigszins scheef opgehangen schilderij heeft, en 
niet over honderdduizenden mensen die aan het einde van de maand niet 
rondkomen.

Want kijk naar wat er concreet gebeurt. Het eigen risico in de zorg gaat 
omhoog. Het vorige kabinet had plannen om het eigen risico te halveren, 
van 385 euro naar iets van 165 euro. Die plannen zijn er nooit van 
gekomen. En nu? Nu gaat het omhoog. Wie betaalt daarvoor de prijs? Niet 
de notaris in zijn villa in Wassenaar, die zijn eigen risico in één 
factuur wegschrijft. Nee, de thuiszorgmedewerker in Sittard, de 
kassamedewerker in Almere, de schoonmaakster in Rotterdam — mensen die 
al meer zorgkosten hebben dan hogere inkomens, omdat ze harder werken, 
zwaarder werk doen en eerder ziek worden. Mensen die al moeite hebben om 
elke euro te verantwoorden. Die krijgen nu een extra rekening 
gepresenteerd die ze simpelweg niet kunnen betalen. Dat is geen beleid. 
Dat is wreedheid met een begrotingspost.

En dan de arbeidsongeschikten. De mensen die niet hebben gekozen voor 
hun situatie. De mensen die op een ochtend niet meer konden opstaan, 
wier lichaam of geest het heeft laten afweten na jaren van inspanning, 
stress en opoffering. Het CNV heeft het al met zoveel woorden gezegd: er 
dreigt een rampscenario. En het CNV is geen radicale organisatie. Het 
CNV is een vakbond die altijd constructief is geweest, altijd bereid tot 
overleg, altijd pragmatisch. Maar zelfs CNV-voorzitter Piet Fortuin, 
normaal gesproken een man van de nuance, spreekt nu over een 
rampscenario. Waarom? Omdat het kabinet-Jetten de IVA-uitkering wil 
afschaffen — de permanente uitkering voor mensen die duurzaam 
arbeidsongeschikt zijn. Weg. Opgeheven. En de WIA-uitkering wordt 
versoberd: niet meer 75 procent van het laatste salaris, maar 70 
procent. Vijf procent klinkt misschien niet als veel, maar voor iemand 
die al op het minimum zit, is dat het verschil tussen de huur betalen en 
het niet betalen. Dat is het verschil tussen eten kopen en niet eten.

Bovendien wordt het voor blijvend arbeidsongeschikten moeilijker om een 
hypotheek te krijgen. Want niet alleen de uitkering daalt, ook de 
zekerheid op papier verdwijnt, en zonder die zekerheid geeft geen bank 
meer een lening. Het kabinet-Jetten ontneemt kwetsbare mensen dus niet 
alleen hun inkomen, maar ook hun toekomstperspectief. Je mag 
arbeidsongeschikt zijn in dit Nederland, maar je mag er niet aan wennen. 
Je mag niet verwachten dat de samenleving voor je zorgt. Je mag niet 
plannen maken. Je wordt geacht te accepteren dat de bescherming die jij 
al die werkende jaren hebt opgebouwd, de premies die jij hebt betaald, 
de solidariteit waarop je dacht te kunnen rekenen — dat dat alles wordt 
weggekapt door drie partijen die gezamenlijk 66 zetels hebben en geen 
meerderheid in de Kamer.

Dat laatste is eigenlijk het meest cynische van het hele verhaal. Dit is 
een minderheidskabinet. D66, VVD en CDA samen: 66 zetels. Geen 
meerderheid. Ze hebben de steun nodig van de oppositie om ook maar één 
plan door te voeren. En toch presenteren ze een coalitieakkoord alsof ze 
een mandaat hebben gekregen om de sociale zekerheid te ontmantelen, de 
WW te halveren, de eigen bijdrage in de zorg omhoog te gooien en de 
bescherming van arbeidsongeschikten systematisch af te breken. Ze doen 
het alsof Nederland hen dit gevraagd heeft. Maar Nederland heeft dit 
helemaal niet gevraagd. Sterker nog: bij de verkiezingen is niet over 
dit coalitieakkoord gestemd. Niemand wist dat dit de uitkomst zou zijn 
van de formatie. Niemand heeft zijn stem uitgebracht met de gedachte: 
laat de IVA maar verdwijnen, laat de WW maar worden gehalveerd, laat de 
lage inkomens maar bloeden.

En dan de WW. De maximale duur wordt teruggebracht van twee jaar naar 
één jaar. Eén jaar. Voor mensen die jarenlang hebben gewerkt, premies 
hebben betaald, hun bijdrage aan de samenleving hebben geleverd. Eén 
jaar om nieuw werk te vinden, terwijl de arbeidsmarkt vol zit met 
tijdelijke contracten, uitzendbureaus die mensen na drie maanden op 
straat zetten en sectoren die krimpen. Één jaar om te solliciteren, bij 
te scholen, een nieuw pad te vinden — terwijl je tegelijkertijd probeert 
je huur te betalen, je kinderen naar school te sturen, eten op tafel te 
zetten. Eén jaar en dan? Dan val je terug op de bijstand. Dan ben je een 
armoedestatistiek. Dan ben je precies het soort persoon waarover 
politici plechtig verklaren dat ze voor ze op willen komen, maar 
waarover diezelfde politici vervolgens besluiten dat ze maar moeten 
ophoepelen met hun aanspraken op solidariteit.

Het FNV heeft het bondig samengevat: hoe lager je inkomen, hoe hoger de 
rekening. Dat is de essentie van dit coalitieakkoord. Dat is wat je 
overhoudt als je al het mooie proza over bouwen aan een beter Nederland 
weghaalt. De rijksten gaan er een beetje op vooruit. De middenklasse 
blijft min of meer stabiel. En degenen die al het minst hadden, die 
krijgen nu ook nog eens minder zekerheid, minder bescherming, minder 
toekomst. Dat heet in fatsoenlijk Nederlands een herverdeling van arm 
naar rijk. Dat heet in eerlijk Nederlands: de rekening neerleggen bij de 
mensen die hem het minst kunnen betalen.

Waar zijn de rode lijnen? Waar zijn de principes? D66 heeft decennialang 
geclaimd de partij van de vooruitgang te zijn, van emancipatie, van 
gelijke kansen. En wat doet D66 nu? D66 levert de premier aan een 
kabinet dat de koopkrachtgroei van lage inkomens naar nul drukt, dat 
arbeidsongeschikten hun bestaanszekerheid afpakt, dat de zorgkosten 
verhoogt voor mensen die al nauwelijks rondkomen. Is dit het 
vooruitstrevende Nederland dat D66-kiezers voor ogen hadden? Is dit de 
emancipatie die zij verwachtten? Of heeft D66 simpelweg besloten dat 
ministerposten belangrijker zijn dan de mensen die ze zeiden te 
vertegenwoordigen?

En het CDA? De partij die altijd heeft geroepen te staan voor de 
samenleving, voor de menselijke maat, voor gemeenschapszin. Het CDA dat 
zich graag beroept op de christelijk-sociale traditie, op de 
naastenliefde, op het idee dat de sterksten voor de zwaksten zorgen. Wat 
is daar van overgebleven? Welk gezicht toont het CDA aan de mensen in de 
thuiszorg, aan de postbode met zijn slijtage aan knieën en heupen, aan 
de vrouw die na twintig jaar poetsen een rughernia heeft opgelopen en nu 
hoort dat haar uitkering omlaag gaat? Welk antwoord heeft het CDA voor hen?

En dan de VVD, die zich als vanouds verschuilt achter de retoriek van 
het beter maken van het bedrijfsklimaat, het vergroten van de 
arbeidsmarktparticipatie, het belonen van eigen verantwoordelijkheid. De 
VVD die altijd zegt dat werken moet lonen. Maar werken lóónt al niet 
voor de mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Zij werken zich 
kapot en komen nog steeds niet rond. En nu wordt hen ook nog eens gezegd 
dat als ze kapot gaan — letterlijk, fysiek, psychisch kapot — de 
overheid minder voor hen zal doen. Eigen verantwoordelijkheid, zegt de 
VVD. Alsof een kapotte rug een kwestie van eigen verantwoordelijkheid 
is. Alsof burnout een lifestyle choice is. Alsof arbeidsongeschiktheid 
iets is wat je overkomt door gebrek aan inzet.

Dit kabinet heeft geen meerderheid. Dat betekent dat er nog kansen zijn. 
De oppositie heeft de macht om dit te veranderen, en de oppositie lijkt 
dat ook te willen. Maar die kansen moeten worden gegrepen. Er moet 
worden gevochten, met alle parlementaire middelen die beschikbaar zijn, 
voor elke verbetering die mogelijk is. Want wat hier op het spel staat, 
is niet een begrotingspost of een beleidspercentage. Wat hier op het 
spel staat, is de vraag welk soort samenleving Nederland wil zijn. Een 
samenleving die de zwaksten beschermt, of een samenleving die de 
zwaksten instrumenaliseert als begrotingsruimte. Een samenleving die 
solidariteit serieus neemt, of een samenleving die solidariteit verkoopt 
aan de hoogste bieder.

Het CPB heeft gerekend. De uitkomst is duidelijk. Nu is het de beurt aan 
de politiek om te beslissen of het dit accepteert. En aan ons allemaal 
om te beslissen of wij dit accepteren. Want een samenleving die haar 
meest kwetsbare burgers behandelt als een kostenpost die moet worden 
geminimaliseerd, verdient de naam beschaving niet. En een kabinet dat 
dat doet terwijl het beweert te bouwen aan een beter Nederland, beledigt 
de intelligentie van iedereen die het aanhoort.