[D66] UvA: VVD, CDA en D66 willen strenger optreden bij demonstraties en grenzen stellen aan het demonstratierecht

[Dr. Marc-Alexander Fluks]

Bron:   Folia
         Universiteit van Amsterdam
Datum:  5 februari 2026
Auteur: Sija van den Beukel
URL:   h 
ttps://www.folia.nl/nl/actueel/171243/nederland-neemt-risico-met-maatregelen-om-op-te-treden-tegen-vreedzame-demonstranten


'Nederland neemt risico met maatregelen om op te treden tegen
vreedzame demonstranten'
-------------------------------------------------------------
VVD, CDA en D66 willen strenger optreden bij demonstraties en grenzen 
stellen aan het demonstratierecht. Dat blijkt uit het nieuwe 
regeerakkoord. Wat betekent dat voor demonstraties aan de UvA? Folia 
vroeg het aan strafrechtdocent Klaas Rozemond.

De drie formerende partijen willen bij demonstraties die doorslaan in 
'grootschalige verstoring van de openbare orde', strenger op kunnen 
treden. Dat blijkt uit het coalitieakkoord dat afgelopen vrijdag 
verscheen.

Daarvoor moet de Wet Openbare Manifestaties op de schop. Burgemeesters 
moeten bevoegdheden krijgen tot 'bestuursrechtelijke handhaving of 
verplaatsing', waarmee ze meer handvatten krijgen om demonstraties te 
verbieden. Ook moeten herzieningen van strafbepalingen ertoe leiden dat 
strafbare feiten die gepleegd worden tijdens demonstraties zwaarder gaan 
wegen.

Dat voorstel deed aardig wat stof opwaaien. De werkgroep Staats- en 
Bestuursrecht van het Nederlands Juristen Comite voor de Mensenrechten 
(NJCM) noemt het een 'zorgwekkende ontwikkeling' en roept de partijen op 
in een brief om het demonstratierecht niet onnodig in te perken. 
Paroollezer Jacqueline Kroese noemt de herziening 'een aanval op onze 
demonstratievrijheid'.


Onduidelijke maatregelen

Bij Klaas Rozemond, universitair hoofddocent strafrecht aan de UvA, 
overheerst de verbazing. Hij werkte mee aan een rapport van het 
Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) over het 
demonstratierecht dat onlangs verscheen en concludeert dat er al 
voldoende mogelijkheden zijn om op te treden bij demonstraties. Ook 
blijkt uit het WODC-rapport dat burgemeesters, politie en het openbaar 
ministerie geen behoefte voelen om strenger op te treden tegen 
demonstranten.

Volgens Rozemond is het nog onduidelijk waar de maatregelen in het 
coalitieakkoord precies toe dienen. Samen met de andere 
rapportschrijvers heeft hij een afspraak met de Eerste Kamer om nog eens 
uit te leggen hoe het demonstratierecht nu precies in elkaar steekt. 
Rozemond: 'De overheid heeft nu al mogelijkheden om te handelen. Wanneer 
de demonstratie uitloopt op rellen, zoals in mei 2024 het geval was 
tijdens de pro-Palestinaprotesten op het Binnengasthuisterrein en op de 
Roeterseilandcampus, dan worden er strafbare feiten gepleegd en kan de 
politie dus al optreden.'

En ook bij vreedzame demonstraties kan al ingegrepen worden, legt 
Rozemond uit. Wanneer een demonstratie plaatsvindt op een priveterrein 
of in een gebouw, zoals het geval is bij de UvA, dan moeten de 
demonstranten rekening houden met de eigenaar van het gebouw of terrein. 
Als de eigenaar aangeeft dat de demonstranten moeten vertrekken dan kan 
de politie de demonstranten ook aanhouden op grond van 
'lokaalvredebreuk' of 'erfvredebreuk'. Rozemond: 'Daar staat een boete 
of een gevangenisstraf op, maar strafrechters zijn nu heel terughoudend 
om die op te leggen.'


Strenger straffen

Demonstranten vallen namelijk onder het demonstratierecht, waardoor een 
rechter de strafbare feiten minder zwaar weegt. Daar kan verandering in 
komen, wanneer D66, VVD en CDA een herziening van de wet invoeren en 
strafbare feiten tijdens demonstraties zwaarder gaan wegen.

Dat leidt er volgens Rozemond nog niet gelijk toe dat demonstranten dus 
ook strenger gestraft gaan worden. 'Het is dubbel, want een wet 
aanpassen betekent nog niet dat rechters hem ook gaat toepassen. Het 
Nederlandse parlement kan wel vastleggen in de wet dat er vijf jaar 
gevangenisstraf staat op het bezetten van een gebouw, maar rechters 
zullen daar niet zomaar naar handelen. Het staat namelijk op gespannen 
voet met het demonstratierecht dat is vastgelegd in het Europees Verdrag 
voor de Rechten van de Mens.'

'Wel neemt Nederland een risico door met deze maatregelen op te treden 
tegen vreedzame demonstranten,' aldus Rozemond. 'Als je als politiek een 
signaal afgeeft om harder op te treden tegen demonstraties, dan gaan de 
politie en het Openbaar Ministerie dat misschien wel doen. Politie en 
Openbaar Ministerie worden dan later wel weer teruggefloten door de 
rechter, maar in de tussentijd kunnen demonstranten ten onrechte worden 
onderworpen aan strafrechtelijke maatregelen.'

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Terug naar een 'normale' machtenscheiding

Gezien de politieke veranderingen op het wereldtoneel is er in het 
coalitieakkoord ook aandacht voor de toenemende dreigingen voor de 
democratische rechtsstaat. Daarom willen D66, VVD en CDA een 'stevig 
schot' bouwen tussen de onafhankelijke rechtspraak en de politiek. Dat 
is volgens hoogleraar rechtsfilosofie Jonathan Soeharno 'echt een stap 
in de goede richting'. Afgelopen herfst verscheen zijn boek de De 
mooiweerrechtsstaat, waarin hij waarschuwt voor de grote kwetsbaarheid 
van de rechterlijke macht in Nederland.

De coalitie pakt gelijk twee kernpunten aan, vertelt Soeharno. De 
minister mag niet langer de leden van de Raad voor de Rechtsspraak 
benoemen. En krijgt niet langer toegang tot de begrotingsknoppen van de 
rechtspraak. Soeharno: 'Dat heeft staatsrechtelijk grote impact. En 
praktisch, want er ligt nu een relatief zwaar accent op de financiele 
kant van de rechtsspraak.' Daarmee komt Nederland weer terecht bij een 
'normale' machtenscheiding, zoals ook in andere westerse democratieen 
het geval is.

Zijn we daarmee voorbereid op Amerikaanse situaties, waarbij de politiek 
de democratische rechtsstaat geweld aan doet? Soeharno: 'Op zoiets ben 
je nooit helemaal voorbereid. Een kwaadwillende politiek partij kan, 
eenmaal aan de macht, de wetten weer veranderen. Maar hiermee koop je 
wel tijd. In Nederland kan het nu direct mis gaan, dat wil je 
voorkomen.'

--------
(c) 2026 UvA