[D66] WebTV: De Jonge loog tijdens coronacrisis (Wuhan Coronavirus 2019-nCoV #1026)

[Dr. Marc-Alexander Fluks]

[Ik heb altijd beweerd dat De Jonge pseudo-wetenschappelijke wartaal 
uitkraamde]

Bron:   NOS Nieuwsuur
Datum:  27 mei 2026
Auteur: Renee van Hest
URL:    
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2616064-coronaminister-de-jonge-ontraadde-gebruik-van-mondkapjes-na-lobby-ouderenzorg
Ref:    https://www.youtube.com/watch?v=gI4WKCKq2MI


Coronaminister De Jonge ontraadde gebruik van mondkapjes na lobby 
ouderenzorg
-----------------------------------------------------------------------------

Kort na de uitbraak van de coronapandemie heeft de branchevereniging 
voor ouderenzorg met succes bij zorgminister De Jonge gelobbyd om het 
gebruik van mondmaskers af te raden. De Jonge viel tijdens een 
persconferentie een thuiszorgorganisatie af die de maskers uit voorzorg 
juist wel aan personeel gaf om medewerkers en clienten te beschermen 
tegen het virus.

In de persconferentie half april 2020 zei De Jonge te betwijfelen of het 
handelen van de thuiszorgorganisatie 'verstandig' is. Het preventief 
dragen van mondmaskers was volgens het RIVM op dat moment 'niet nodig', 
en wie ze toch gebruikte deed dat volgens De Jonge ten koste van een 
ander. 'Ieder voor zich, zo werkt het echt niet', aldus de toenmalig 
minister.

Uit nieuw vrijgegeven e-mails blijkt dat De Jonge met die boodschap kwam 
op verzoek van Conny Helder, op dat moment bestuurslid van Actiz, 
branchevereniging voor werkgevers in de ouderenzorg. Ze vraagt De Jonge 
'in het kader van verzoeknummers voor de persconferentie' om expliciet 
te zeggen dat dit 'bewezen zinloos' is. Een bewering zonder 
wetenschappelijke onderbouwing. Helder werd twee jaar later minister 
voor Langdurige Zorg.

Het verzoek kwam op een cruciaal moment. Corona greep begin 2020 om zich 
heen in verpleeghuizen, en veel patienten overleden. Ongeacht de 
wereldwijde schaarste kregen medewerkers in Duitse verpleeghuizen het 
advies om preventief mondmaskers te dragen bij alle ouderen. In 
Nederland bepaalden de RIVM-richtlijnen dat mondmaskers alleen nodig 
waren bij patienten met een coronaverdenking.


Reconstructie

In de avond van 15 april haalt De Jonge tijdens de persconferentie uit 
naar Buurtzorg-bestuurder Jos de Blok. Die heeft in een krant verteld 
dat hij zijn thuiszorgmedewerkers uit voorzorg mondmaskers laat dragen. 
In de persconferentie zegt De Jonge te betwijfelen of het handelen van 
De Blok 'verstandig' is.

Helder schreef De Jonge op 15 april 2020 dat zorgorganisaties, zoals 
Buurtzorg, 'sterk de neiging' hadden om 'preventief, altijd en overal' 
mondmaskers te gebruiken. Ze vraagt De Jonge 'in het kader van 
verzoeknummers voor de persconferentie' om expliciet te zeggen dat dit 
'bewezen zinloos' is. Een bewering zonder wetenschappelijke 
onderbouwing.

Ook zegt Helder dat het 'goed, of zelfs nodig' is als De Jonge 
thuiszorgorganisatie Buurtzorg 'als invloedrijke partij' zou 
'aanspreken' op 'haar mediacampagne' voor preventief gebruik van 
mondmaskers. Daarop vraagt De Jonge zijn ambtenaren of er iets van 
Helders verzoek 'te honoreren' is, en spreekt hij De Blok tijdens zijn 
persconferentie aan, in reactie op een vraag.

[Video: Hugo de Jonge spreekt zorgbestuurder Jos de Blok tegen: 'Het 
RIVM zegt: het is niet nodig']

In Nederland bepaalden de RIVM-richtlijnen dat mondmaskers in de 
ouderenzorg alleen nodig waren bij patienten met een coronaverdenking. 
En als zorgmedewerkers 'vluchtig contact' hadden met een 'hoestende, 
niezende coronapatient' zouden mondmaskers ook niet nodig zijn.


'Schokkend en schandalig'

Tijdens de eerste golf voelden zorgmedewerkers zich schuldig, omdat ze 
mensen hadden verzorgd zonder bescherming, die later overleden. 'Als jij 
het gevoel krijgt: 'Ik ben degene geweest die een bewoner besmet heeft 
en die overlijdt', dan zit je met een schuldgevoel, ook al heb je dat 
onbewust gedaan', zegt oud-verpleegkundige Ineke Kleinjan. 'Ik weet dat 
collega's dit hebben gedacht.'

De Jonge zei bij herhaling dat de RIVM-richtlijnen niet waren gebaseerd 
op schaarste, maar op veiligheid. Een aantal organisaties, waaronder 
thuiszorgorganisatie Buurtzorg, vond het onverantwoord om medewerkers 
tijdens het hoogtepunt van de pandemie onbeschermd met kwetsbare ouderen 
te laten werken. Zij weken af van de richtlijnen en kochten zelf 
mondmaskers in voor hun personeel.

De Blok reageert op de nu vrijgegeven stukken. De actie van Actiz noemt 
hij 'schokkend en schandalig'. 'Bijna een vorm van corruptie. Je macht 
gebruiken om een partij aan te pakken.' De opmerkingen van De Jonge 
hadden volgens hem 'duidelijk heel veel impact' op collega-bestuurders, 
die daarna eerder afzagen van preventief mondmaskergebruik. Hij noemt 
dat 'buitengewoon kwalijk'.


'Wist ik op dat moment niet'

Conny Helder, nu voorzitter van de raad van toezicht van het OLVG, laat 
weten dat Actiz het op dat moment geldende advies van het Outbreak 
Management Team (OMT) volgde. Zij vond het uit voorzorg gebruiken van 
mondmaskers 'niet verdedigbaar' gezien de 'grote tekorten'.

Wel zegt ze dat ze haar uitspraken achteraf minder stellig had moeten 
formuleren. Het was niet 'bewezen zinloos' om uit voorzorg mondmaskers 
te dragen, maar de 'toegevoegde waarde' was nog niet bewezen. Dat die 
waarde er later wel bleek te zijn, 'wist ik op dat moment niet', zegt ze 
tegen Nieuwsuur.

Hugo de Jonge, tegenwoordig commissaris van de Koning in Zeeland, wil 
niet reageren. Hij zegt zijn verhaal te gaan doen bij de parlementaire 
enquetecommissie, waarvan de verhoren aanstaande vrijdag beginnen.
   
https://nos.nl/artikel/2615280-corona-commissie-wil-lessen-trekken-bijna-50-getuigen-gehoord-in-9-weken

Actiz laat weten dat de ouderenzorg tijdens corona onder 'uitzonderlijke 
druk' stond. De mail van Helder moet worden gezien 'in die context en 
fase van de pandemie' en het 'voortdurende verzoek' om helderheid over 
de richtlijnen.


Schijnveiligheid

In de loop van april 2020 verdween de mondkapjesschaarste, maar de 
richtlijnen werden niet aangepast. Het RIVM, verschillende ministers en 
Actiz voerden toen een ander argument aan tegen het uit voorzorg dragen 
van mondmaskers: dit zou tot 'schijnveiligheid' leiden. Zorgmedewerkers 
zouden andere hygienemaatregelen dan minder naleven. Voor dit argument 
bleek geen wetenschappelijke basis te bestaan, en later evenmin.

Eind september 2020, ruim een half jaar na de start van de pandemie, 
adviseerde het OMT dat het in verpleeghuizen toch wel nodig was om uit 
voorzorg mondmaskers te dragen, zonder dat daar nieuw wetenschappelijk 
inzicht over bestond.

In 2022 onthulde Nieuwsuur dat ambtenaren van het ministerie op 14 april 
2020 een zin hadden laten toevoegen aan het OMT-advies en aan de 
RIVM-richtlijnen. Een zin die preventief mondmaskergebruik ontraadde.

Voorzitter van het eerste OVV-rapport Jeroen Dijsselbloem noemde het een 
'pijnlijke illustratie' van zijn bevindingen. 'Dat er een totale 
rolvermenging was tussen de wetenschappelijke adviezen en de 
besluitvorming.'

De Vereniging van Verpleegkundigen en Verzorgenden eiste hierna excuses 
van de overheid voor zorgmedewerkers die ziek waren geworden. De 
vereniging zegt nu tegen Nieuwsuur dat die excuses nog altijd niet 
geboden zijn, maar dat de eis nog staat.

--------
(c) 2026 NOS