<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=UTF-8">
</head>
<body text="#000000" bgcolor="#f9f9fa">
<p>[volgende!]</p>
<p><br>
</p>
<h1 data-start="0" data-end="51"><font size="4">De informateur: De
esthetiek van stilstand</font></h1>
<p data-start="53" data-end="1173"><font size="4">De doodse stilte
rond de formatie is tekenend voor hoe de Nederlandse politiek
democratische macht uit de handen glipt. Informateur Rianne
Letschert (D66) presenteert zich als ijskoude buitenstaander met
een ‘neutrale rol', maar in werkelijkheid is ze het perfecte
gezicht van een systeem dat politieke verantwoordelijkheid
ontwijkt. Niet voor niets kiest men <strong data-start="450"
data-end="501">‘mensen met afstand tot de dagelijkse politiek’</strong>
als informateur – in de praktijk betekent dit een ervaren
bestuurder of academicus die achter gesloten deuren het debat in
de kiem smoort. Zo wordt een universiteitsvoorzitter als
Letschert – geprezen om haar indrukwekkende cv maar zelf
bekennend duidelijk méér afstand hebbend tot Haagse politiek dan
haar voorganger Buma – aangewezen om de onhoudbare politieke
patstelling “op te lossen”. De ironie druipt ervan af:
Democraten ’66, ooit opgericht om de bestuurscultuur te openen,
schuift nu een academische dame aan om de rug naar het publiek
toe te keren.</font></p>
<h2 data-start="1175" data-end="1215"><font size="4">Letschert:
academische buitenstaander</font></h2>
<p data-start="1217" data-end="2458"><font size="4">Letschert is
inderdaad verre van een door de kiezer gekozen bestuurder. Haar
loopbaan leest als een carrièregids: Tilburgse hoogleraar,
jongste rector magnificus, Topvrouw 2019, met zelfs een
aanstelling voor minister Onderwijs in 2021 die ze – gezin en
universiteit voorop – beleefd afsloeg. In Den Haag was ze tot
voor kort onbekend terrein (in 2018 was haar enige politieke
ervaring het formateurschap op Maastricht-niveau). Volgens eigen
zeggen is dat <strong data-start="1747" data-end="1769">juist
een voordeel</strong>: haar “afstand van de Haagse politiek”
zou haar geloofwaardig als buitenstaander maken. Zelfs
D66-kopstuk Bontenbal loofde haar cv als bewijs dat zij “dingen
goed kan regelen”. Critici werpen echter tegen dat ze lid is van
de denkfabriek VoorOnsNederland – een clubje matigende
ex-politici tegen “populistische trucs” – wat haar <strong
data-start="2210" data-end="2233">zéker niet neutraal</strong>
maakt. Zij wuift dat weg en herhaalt dat ze als informateur “een
neutrale rol” vervult, maar hoe neutraal kun je zijn als je aan
de touwtjes trekt voor D66 en waarschijnlijk VVD en CDA?</font></p>
<p data-start="2460" data-end="2998"><font size="4">Zo belichaamt
Letschert de informateur-strategie: de illusie van
onpartijdigheid terwijl politieke keuzes al zijn voorgekookt.
Parlement.com beschrijft precies deze tendens: een informateur
wordt vaak gekozen uit <strong data-start="2673"
data-end="2709">oude politici of buitenstaanders</strong>,
iemand met afstand tot het roer. De boodschappers zijn geen
gekozen politici, maar doorzichtig geprepareerde professionals
of voormalige bewindslieden. Letschert past in dat plaatje – een
buitenstaander die doet alsof zij geen eigen agenda heeft.</font></p>
<h2 data-start="3000" data-end="3022"><font size="4">Het neutrale
masker</font></h2>
<p data-start="3024" data-end="3952"><font size="4">Bij haar eerste
persconferentie liet Letschert geen twijfel: “<strong
data-start="3086" data-end="3161">Ik sta hier als informateur
en dat betekent dat ik een neutrale rol heb</strong>,”
herhaalde ze. Ze zal het proces leiden zonder <em
data-start="3249" data-end="3256">eigen</em> politieke
voorkeuren op te leggen – zo wordt de mythe van objectiviteit in
stand gehouden. Toch zingt haar neutraliteitsbeloftes de
waarheid niet recht. Net als voorgangers schuift ze de
verantwoordelijkheid voor <em data-start="3471" data-end="3498">inhoudelijke
beslissingen</em> af op de partijen: “Ik zit hier niet als
iemand met een bepaalde partijpolitieke overtuiging. Ik zit hier
met de opdracht […] een ambitieus programma te maken om een
aantal grote maatschappelijke vraagstukken op te lossen,” zei
haar collega-informateur Wijers niet lang geleden. Met andere
woorden: de informateur creëert de schijn dat er een slagvaardig
plan komt, terwijl hij in feite slechts de dans begeleidt.</font></p>
<p data-start="3954" data-end="4602"><font size="4">Zijn eigen
woorden illustreren het spel: “Ik ben nu informateur. Wij moeten
een proces begeleiden… en uiteindelijk <em data-start="4069"
data-end="4075">moet</em> de politiek verantwoordelijke [dat
plan] nemen.” Hij benadrukte dat <em data-start="4144"
data-end="4150">zijn</em> persoonlijke mening “niet meer
belangrijk is dan die van de meer dan 10 miljoen mensen” die
stemden. Zulke uitspraken zijn dubieus. Is de neutrale
informateur werkelijk slechts een luidspreker van het volk, of
juist een regisseur achter de schermen? Het antwoord is pijnlijk
duidelijk: door zichzelf als onpartijdig procesmanager neer te
zetten, blijft de informateur buiten iedere democratische
verantwoording.</font></p>
<p data-start="4604" data-end="5485"><font size="4">Letschert prees
in 2012 zelf haar integriteit en verklaarde: “<strong
data-start="4666" data-end="4694">Ik speel gewoon niet mee</strong>
[met Haagse spelletjes]”. Nu staat ze in de frontlinie van het
machtsspel dat zij destijds verfoeide. Haar belofte om scherp op
inhoud te zijn én te investeren in relaties, klinkt vernederend
voor ieder contentloos compromis dat nu wacht. Neem haar woorden
over het “actief gesprekken voeren met iedereen”: ze verzekerde
de pers dat, mocht JA21 willen aansluiten, <strong
data-start="5137" data-end="5160">haar deur openstaat</strong>.
Dat lijkt democratisch, maar het is vooral praktisch: iedereen
moet meedoen aan de consensusdemo, of anders <strong
data-start="5309" data-end="5333">niet aan tafel komen</strong>.
Hiermee brengt ze precies naar voren wie wél mógen participeren,
en dus wie <em data-start="5411" data-end="5417">niet</em> de
facto heeft mee mogen denken: de kiezer blijft buitengesloten.</font></p>
<h2 data-start="5487" data-end="5512"><font size="4">Achter gesloten
deuren</font></h2>
<p data-start="5514" data-end="6319"><font size="4">De kern van
Letscherts rol ligt in haar verborgenheid. Nederland staat
bekend om zijn gesloten bestuurscultuur – juist in
kabinetsformaties is de dynamiek het minst transparant. Simon
Otjes wijst erop dat terwijl in andere landen de formatie open
communiceert, in Nederland alles gebeurt “in absolute
radiostilte”. Geen persconferentie, geen livestream – <em
data-start="5908" data-end="5915">alles</em> gaat via
spotgoedkope WhatsApp-groepjes. De informateur fungeert als
poortwachter: ze stelt de agenda op, ze ordent de meningen, en
zij krijgt bewerkte notities van fractieleiders. D66 opereert
hiermee in schrijnend contrast met zijn eigen idealen: juist <em
data-start="6171" data-end="6187">Democraten ’66</em> eisten
in de jaren zestig juist <strong data-start="6220"
data-end="6236">open bestuur</strong> en debat voor elke
belangrijke beslissing.</font></p>
<p data-start="6321" data-end="7243"><font size="4">De misleidende
stoet van procedures neutraliseert de inhoud. De VVD, D66 en CDA
praten straks over een “positief akkoord” dat hun eigen leiders
hebben klaargestoomd. We horen termen als ‘stabiel kabinet’ en
‘gezamenlijke punten’ – taal waarmee ieder potentieel conflict
wordt weggemasseerd. Ondertussen schuift Letschert de hete
hangijzers voor zich uit. Ze moet zich binnen vier weken
bezighouden met stikstof, wonen, klimaat, defensie…, allemaal
urgente kwesties waarvan de kiezers concrete antwoorden
verlangden. Maar zo’n proces draait niet om principiële keuzes:
“het gaat erom dat wij komen tot een stuk dat perspectieven
biedt op het oplossen van de grote vraagstukken van dit land,”
aldus Wijers. Met zulke woorden framet de informateur haar werk
als een abstracte zoektocht naar “aansluitpunten” – tot het
frisse inhoudsdebat dood is.</font></p>
<p data-start="7245" data-end="8112"><font size="4">Wie vragen
stelt, wordt gerustgesteld met neutrale clichés. Toen Wijers
erop werd gewezen dat hij een eigen voorkeur had laten
doorschemeren (“geen voorstander van centrumrechts”), wimpelde
hij dat af: “Ik ben informateur… In die zin is mijn mening niet
meer belangrijk dan die van de kiezer”. Met andere woorden:
besef dat iedere onfrisse hint of leugen die namens D66 of VVD
klinkt, nog geen officiële koers is. En ook Letschert herhaalt
braaf dat ze <em data-start="7737" data-end="7743">niet</em>
gaat zeggen wat ze van het huidige klimaat vindt. Haar enige
voetnoot is: “Ik heb enorm respect voor alle politici, van welke
ideologie ze ook zijn”. Deze demoralisering laat zien wat er
werkelijk van democratische toets wordt genomen: het
inhoudelijke debat zwijgt, de vorm overheerst.</font></p>
<h2 data-start="8114" data-end="8155"><font size="4">Depolitisering
en democratische erosie</font></h2>
<p data-start="8157" data-end="9000"><font size="4">Wat er
overblijft is een procedure zonder substantie. De informateur
haalt politiek terug tot een spel van zetels en wiskundige
meerderheden. Laat de kiezer stemmen – wij laten ze de formatie
uit elkaar houden. Wie de macht bekijkt, ziet hier geen gezag
dat rekenschap afdwingt. Na afloop zal het kabinet, gevormd op
basis van informeel overleg in besloten kamertjes, wel
verkiezingsbeloften “implementeren” op papier, maar niets
verzekeren qua legitimiteit. Juist de rollen omwisselen (zodat
de informateur beslist en de partijen áchteraf verantwoording
nemen) verbindt het gevolg van formatie niet aan de kiezerswens.
De traditionele checks-and-balances die je in open systemen
ziet, zijn bij ons afgeschaft in de naam van ‘consensus’ en
‘stabiele meerderheden’.</font></p>
<p data-start="9002" data-end="9775"><font size="4">Letscherts rol
verzwakt uiteindelijk de band tussen burger en beleid. In plaats
van scherpe keuzes ontstaat een chemieloze mengelmoes van
compromissen. Elke strijdbare nuance gaat verloren in de
spindeweb van coalitievorming. Zo verdunt de informateur elke
democratische impuls: <em data-start="9281" data-end="9423">de
toekomst van het land ligt niet in handen van kiezers of
politici die rekenschap afleggen, maar in de schaduw van een
systeemfunctionaris</em>. Wijers vatte het treffend samen: als
informateur “ben ik niet één van de tien miljoen mensen… ik zit
hier in een andere positie". Zo’n andere positie betekent dat de
macht in ons parlement in handen blijft van de formatieclub
achter gesloten deuren – en niet meer van
volksvertegenwoordigers of publiek debat.</font></p>
<p data-start="9777" data-end="10332"><font size="4">Elke politicus
op het Binnenhof die straks “prachtige stappen” meldt en wéér
wijst op die ‘stabiele agenda’, weet dat hij de inhoud
depolitiseert. Alles wat Letschert voordraagt, kan gewoon uit de
Communique’s van de partijen komen. Hun woordenschat vol
‘inclusiviteit’ en ‘agenda’s’ is zorgvuldig gecoördineerd, niet
gekozen door de kiezer. De informateur is de architect van deze
façade: als zij een akkoord presenteert, komt het neer op dit
systematische drama – de gekookte ontwerpen van Haagse
partitjes, voorgesteld als ónze gezamenlijke toekomst.</font></p>
<p data-start="10334" data-end="10725"><font size="4">Laat Letschert
straks dus triomfantelijk zeggen dat ze “een goede, harde
bijdrage heeft geleverd” aan de formatie. In werkelijkheid
draait ze mee aan de radertjes van een systeem dat politieke
actie reduceert tot proceduren. De enige les die we hieruit
halen, is dat wie macht zijn eigen filters meegeeft, geen
democratie maar een toneelstuk creëert.</font></p>
<p data-start="10727" data-end="11368"><font size="4"><strong
data-start="10727" data-end="10820">Niet de informateur, maar
het zieke systeem zelf moet ter verantwoording worden
geroepen.</strong> Dit is geen felle woorden zonder grond,
maar een logische consequentie van de rol die Letschert vervult.
Als informateur neutraliseert zij de echte keuzes terwijl ze
goodwill oogst. Achter haar vriendelijke glimlach gaat een
boodschap schuil: politieke verantwoordelijkheid wordt voortaan
niet meer aan de kiezer uitgelegd, maar louter aan de
machtstheorie van het Binnenhof. Nu is het moment om dit systeem
onder het vergrootglas te leggen – voordat de schijnwereld van
de procedure de laatste restjes democratische legitimiteit heeft
opgeslokt.</font></p>
<p data-start="11370" data-end="12392" data-is-last-node=""
data-is-only-node=""><font size="4"><strong data-start="11370"
data-end="11382">Bronnen:</strong> Het proces van
kabinetsformatie in Nederland verloopt nog altijd zeer
geheimzinnig, in “absolute radiostilte”. Informatiesites als
Parlement.com onderstrepen dat informateurs vaak buitenstaanders
zijn met <strong data-start="11627" data-end="11661">afstand
tot de Haagse politiek</strong>. Wijers en Buma hebben
openlijk uitgelegd dat hun eigen mening “niet meer belangrijk is
dan” die van 10 miljoen kiezers. Letschert zelf noemt haar
gebrek aan politieke Haagse ervaring een ‘voordeel’ en benadrukt
haar neutraliteit. Dit essay betwijfelt of een systeem waarin
zulke figuren de touwtjes in handen hebben, recht doet aan de
democratie. </font></p>
<p><font size="4"><br>
</font></p>
</body>
</html>