[D66] Wat stond in de begroting van Eelco Heinen die tot een kabinetscrisis leidde?

[Dr. Marc-Alexander Fluks]

Bron:   NRC Handelsblad
Datum:  14 september 2026
Auteur: Marko de Haan Liam van de Ven
URL:    
https://archive.ph/https://www.nrc.nl/nieuws/2026/09/14/wat-stond-in-de-begroting-van-eelco-heinen-die-tot-een-kabinetscrisis-leidde-a4936537


Wat stond in de begroting van Eelco Heinen die tot een kabinetscrisis 
leidde?
-----------------------------------------------------------------------------

Veel te rechts, zo oordeelden D66 en CDA eind augustus over de eigen 
begroting van minister van Financien Eelco Heinen (VVD). Onzin, vindt de 
VVD: ze bevatte genoeg gestes aan de oppositie. Tijd voor een 
vergelijking tussen de uiteindelijke Miljoenennota en het 
oorspronkelijke plan van Heinen, dat NRC heeft ingezien.

Ze waren zich kapotgeschrokken, premier Rob Jetten (D66) en 
CDA-vicepremier Bart van den Brink, zo zeggen ingewijden. Op dinsdag 25 
augustus kregen ze de conceptbegroting van de minister van Financien 
Eelco Heinen (VVD) onder ogen, drie dagen voordat die naar de Raad van 
State moest. Wekenlang had Heinen eraan gewerkt en hij zei zelf tegen de 
pers dat hij 'de puzzel' had gelegd. Jetten en Van den Brink zagen dat 
heel anders. Het minderheidskabinet zou in die dagen bijna ten val 
komen, volgens bronnen.

Onder meer wilde Heinen minstens 11 miljard euro uitgeven aan het 
rechttrekken van de vermogensbelasting (Box 3) en dat deels betalen door 
arbeid zwaarder te belasten. Dat blijkt uit die conceptbegroting van 25 
augustus van Heinen, die NRC heeft ingezien. Het was een gevoelige 
ingreep: oppositiepartij Pro - wat D66 en CDA betreft nodig voor 
politieke steun - is principieel tegen het uitgeven van zo veel geld aan 
vermogenden en steekt liever miljarden in het sociale vangnet.

Nadat CDA-leider Henri Bontenbal het voorstel van Heinen had gezien, zei 
hij: 'We hebben natuurlijk nog lang geen akkoord.' Ingewijden bij D66 en 
het CDA noemden het een 'kneiterrechtse' conceptbegroting. Pro zou niet 
eens om tafel willen als ze deze begroting zou zien, dachten ze. Een 
bewindspersoon verzuchtte over Heinen: waar is die man mee bezig?

Na een weekend stevig onderhandelen - de sfeer was 'bits', 'hard' en 
'kut' volgens betrokkenen - kwam het kabinet op de valreep tot een 
aangepaste begroting. D66'ers en CDA'ers vertelden achter de schermen 
dat ze Heinen hadden teruggefloten, dat de plannen flink naar links 
waren getrokken. VVD'ers ontkennen dat, vinden dat Heinen wordt 
zwartgemaakt en dat de 'conceptplaat' al genoeg handreikingen aan links 
bevatte.

Wat stond nu precies in die 'plaat', in die conceptbegroting, die een 
kabinetscrisis veroorzaakte? NRC heeft naast de conceptbegroting ook de 
Miljoenennota in handen, die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. 
Vergelijking van die documenten wijst uit wat de VVD heeft moeten 
opgeven, nadat ze botste met D66 en CDA. Wat viel op? Drie 
constateringen.


1: Heinen wilde een vermogenswinstbelasting in Box 3 deels betalen met 
geld uit de inkomstenbelasting

CDA en D66 schrokken het meest van Heinens voorstel om voor de komende 
vier jaar 11 miljard euro voor Box 3 uit te trekken. De belasting over 
vermogen (zoals beleggingen, spaargeld, meerdere woningen) en of deze 
wordt geheven over winst bij verkoop of jaarlijkse waardestijging, is 
een slepende discussie in Den Haag.

Begin februari 2026 nam de Tweede Kamer een wetsvoorstel aan om zulk 
vermogen te belasten op basis van de jaarlijkse waardestijging, ook als 
bijvoorbeeld aandelen nog niet werden verkocht. Onder meer de 
VVD-achterban protesteerde. Dit kabinet wil nu vermogen pas belasten 
wanneer de winst te gelde wordt gemaakt, bij aandelenverkoop 
bijvoorbeeld. Maar geld was daarvoor nog niet gereserveerd. Uit het 
concept van Heinen blijkt dat die - per 2028 grotendeels en per 2030 
volledig - naar een vermogenswinstbelasting wilde overstappen. Dat kost 
de overheid miljarden.

Heinen vond het benodigde geld op vier plekken. Ten eerste wilde hij de 
inkomensgrens (78.426 euro nu) voor het hoogste tarief in de 
inkomstenbelasting (49,5 procent) voor twee jaar bevriezen door het niet 
te laten meestijgen met de inflatie. Dat zou 1,2 miljard euro opleveren, 
omdat zo meer belastingbetalers in die hoogste schijf terecht zouden 
komen.

Deze dekking ligt politiek lastig bij links, ook al gaat het om hogere 
inkomens. Pro wil bijvoorbeeld minder belasting heffen op arbeid in het 
algemeen en meer op vermogen. Ze heeft in debatten altijd aangegeven dat 
problemen in Box 3 niet betaald mogen worden met de inkomstenbelasting. 
Heinen maakte een tegenovergestelde beweging: hij gebruikt geld uit 
lasten op arbeid voor een vermogensbelasting.

Ook wilde Heinen een half miljard euro ophalen door vermogenden sneller 
belasting te laten betalen in Box 3. Meer mensen het recht op 
zorgtoeslag ontzeggen, moest daarnaast een kwart miljard opleveren. 
Verder wilde Heinen de groep die recht heeft op een belastingkorting 
voor kleine ondernemers verkleinen (jaarlijks 118 miljoen euro).

Al die bezuinigingen leveren structureel geld op, terwijl de kosten van 
de overgang naar een nieuwe vermogensbelasting in het voorstel van 
Heinen tijdelijk zijn. De VVD zei tegen D66 en CDA: na de overgang kan 
het geld worden ingezet om bijvoorbeeld de bezuinigingen op het sociale 
vangnet te verzachten.

Hoeveel dat waard is, is onduidelijk. Het geld is eerst nodig voor Box 3 
en zou pas vrijkomen wanneer de beoogde bezuinigingen op de sociale 
zekerheid (oorspronkelijk bijna 6,5 miljard) al waren ingegaan.

In de Miljoenennota is niets terug te lezen over een oplossing voor de 
Box 3-problemen. D66 en CDA waren bang dat de route voor meerderheden 
via Pro door het Box 3-plan van Heinen niet meer begaanbaar zou zijn. In 
een begeleidende brief schrijft Heinen dat de coalitiepartijen het 
onderling nog niet eens zijn geworden. Heinens voorstel heeft dus de 
eindstreep niet gehaald en is geschrapt door D66 en het CDA.

Maar de strijd is niet gestreden. Voor Heinen en de VVD is de 
vermogenswinstbelasting in Box 3 zeer belangrijk. De partij wordt door 
de achterban en lobbygroepen onder druk gezet om een gunstige uitkomst 
te regelen voor vermogenden. Het was Heinen zelf die bij het eerste 
debat van dit kabinet, zonder overleg met coalitiefracties, zei dat Box 
3 'terug naar de tekentafel' moest. Komend halfjaar wil het kabinet 
hierover verder praten.


2: Had Heinen alleen oog voor de rechterflank van de Kamer?

Feit is dat de grootste geste in Heinens conceptbegroting naar de 
rechterflank was, in de vorm van de Box 3-hervorming. Maar in de eigen 
plannen wilde Heinen ook andere oppositiepartijen in meer of mindere 
mate bedienen - al overlegde hij alleen concreet met JA21 en SGP over 
een begrotingsdeal.

Op het gebied van zorg en sociale zekerheid kwam Heinen Pro al enigszins 
tegemoet. Dat de verhoging van het eigen risico met 60 euro met een jaar 
zou worden uitgesteld, stond al in de plannen, evenals in de 
Miljoenennota. Uit debatten in de Tweede Kamer bleek al dat het 
voornemen niet op een meerderheid kon rekenen, net als de bezuinigingen 
op de sociale zekerheid. Ook drie bezuinigingen op het sociale vangnet, 
waaronder die op de werkloosheidsuitkeringen, werden een jaar uitgesteld 
in het concept van Heinen en in de uiteindelijke begroting.

Verder had Heinen voor 50Plus alvast extra geld vrijgemaakt voor 
gordelroosvaccinaties. Pieter Grinwis van de ChristenUnie wilde een 
'greentimerregeling', waarbij volledig elektrische auto's een lagere 
bijtelling krijgen - ook die had Heinen begroot. Hij had voor volgend 
jaar 367 miljoen euro gereserveerd voor ontwikkelingssamenwerking, een 
wens van christelijke partijen en de linkse oppositie. Dat geld was wat 
Heinen betreft overigens bestemd voor Oekraine.

Voorbeelden van andere maatregelen die onder het kopje 'specifieke 
wensen oppositie' in Heinens plannen staan: er zou extra geld komen voor 
palliatieve zorg en hospices, zorgfraude zou harder worden aangepakt en 
een opvang voor vrouwen die te maken hebben met partnergeweld zou 
financiering voor drie jaar krijgen. Alle drie staan ook in de 
Miljoenennota.

Uiteindelijk is het de vraag of al die cadeautjes in de Miljoenennota 
wel echte gestes zijn. Zo lijkt de oppositie dat in ieder geval niet te 
voelen. De financieringsbronnen voor de grootste beweging die Heinen 
naar rechts maakt, werden niet afgestemd met JA21 en SGP.

De oppositie wilde juist echt onderhandelen en ziet de maatregelen als 
strooigoed. Bij de oppositie heerst het gevoel dat het kabinet daarmee 
eigenlijk druk wil uitoefenen. Alsof het zegt: in de begroting staan 
maatregelen die jullie belangrijk vinden, durf maar eens tegen te 
stemmen.

Met de cadeautjes lijkt het kabinet eerder de opties voor meerderheden 
open te willen houden. Dat kan wisselend, per begroting, afhankelijk van 
wat de VVD het meest ziet zitten. De begrotingen moeten individueel door 
beide Kamers worden goedgekeurd. Het kan ook door alsnog een deal te 
sluiten met de linkse oppositie, wat D66'ers en CDA'ers prefereren. Of 
met de rechtse oppositie, al is het ingewikkeld om zo meerderheden te 
vinden in de senaat.

D66 en CDA kregen buikpijn van het idee dat de hele herfst over elke 
begroting moest worden onderhandeld - dat zou laten zien dat het kabinet 
weinig controle heeft en niet goed tot meerderheden kan komen. Ze wilden 
veel liever een integrale deal voor alle begrotingen, waarmee direct in 
de Tweede en Eerste Kamer een meerderheid geregeld zou zijn. En dat 
wilden die partijen, zo hebben ze achter de schermen laten blijken, met 
de grootste oppositiepartij Pro.


3: Welke belangrijke zaken hebben D66 en CDA binnen weten te halen?

Naast het Box 3-voorstel vallen andere grote aanpassingen op. D66 en CDA 
hebben het plan uit het coalitieakkoord om de werkloosheids- en 
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen te verlagen, geschrapt. Heinen wilde 
deze maatregel slechts afzwakken. Het betreft een korting die niet 
alleen werklozen en arbeidsongeschikten zou raken, maar ook mensen met 
ouderschaps- of zwangerschapsverlof. Meer dan honderdduizend mensen 
konden er maandelijks ruim 900 euro op achteruitgaan. Deze maatregel 
volledig schrappen, kost ruim 800 miljoen euro per jaar.

Ook gaat in de Miljoenennota meer geld naar ontwikkelingssamenwerking 
dan in Heinens conceptbegroting. In totaal gaat het om 1,1 miljard euro 
eenmalig. Dat geld is overigens niet alleen bestemd voor Oekraine. En is 
nog een extra investering van 300 miljoen euro jaarlijks voor regionale 
infrastructuur aan de Miljoenennota toegevoegd.

Ten slotte wilde Heinen een streep zetten door het coalitieplan om de 
btw op bloemen, bloembollen en potplanten te verhogen van 9 naar 21 
procent. Dat is een wens van de BBB, die in de Eerste Kamer veel zetels 
heeft en onmisbaar is voor rechtse meerderheden. In de Miljoenennota 
blijft dat voornemen behouden, wat ongeveer 300 miljoen euro oplevert 
voor de staatskas.

Hoe gaat de coalitie deze week de Algemene Politieke Beschouwingen, het 
belangrijkste politieke debat van het jaar, in?

Uiteindelijk heeft het geruzie over de conceptbegroting de verhoudingen 
binnen de coalitie beschadigd. De botsing heeft bovendien aan de 
buitenwereld getoond dat premier Jetten en minister van Financien Eelco 
Heinen niet zoals gebruikelijk samen maar afzonderlijk opereren.

Nog altijd is de coalitie verdeeld over wat misging. Volgens de VVD 
maakte Heinen een begroting precies door het midden. En volgens deze 
partij is het onzin dat D66 en CDA verrast waren. Heinen zou zo'n beetje 
dagelijks hebben laten weten aan de top van het kabinet hoe de 
gesprekken verliepen. Bij D66 en CDA hoor je juist: Heinen opereerde op 
eigen houtje en heeft collega's niet goed geinformeerd.

Ook inhoudelijk zitten de drie partijen nog niet op een lijn. De 
beslissing over hoe verder met Box 3, trappen ze nog een halfjaar voor 
zich uit. Belangrijker nog is dat het ideologische conflict onder de 
crisis niet is opgelost. D66 en CDA verschillen fundamenteel van mening 
met de VVD over de vermogensongelijkheid.

De maandagavond nadat de Miljoenennota werd verstuurd, gaf CDA-leider 
Bontenbal de prestigieuze HJ Schoo-lezing. Die schreef hij tussen de 
bedrijven van de crisis door. De lezing was een regelrechte botsing met 
de VVD: Bontenbal pleitte voor het afschaffen van de 
hypotheekrenteaftrek, onderdeel van de discussie over 
vermogensongelijkheid en een taboe voor de VVD. Dat bewijst: de botsing 
over vermogen binnen de coalitie is nog niet voorbij.

--------
(c) 2026 Mediahuis