[D66] Epistel tegen de Machine: Litanie voor de Afschaffing van de Techno-Industriële Hel

[René Oudeweg]

Epistel tegen de Machine: Litanie voor de Afschaffing van de 
Techno-Industriële Hel

Broeders en zusters, verwanten in vermoeidheid en ongehoorzaamheid, ik 
schrijf u vanuit de schemerzone waar de laatindustriële dag zijn eigen 
schaduw niet langer kan ontlopen. Dit is een epistel, geen programma, 
een oproep zonder blauwdruk, een litanie die zich niet richt tot goden 
of staten maar tot het vermogen om nee te zeggen. Want wat ons 
samenbrengt is niet het conflict zelf, maar de herkenning dat het 
conflict slechts een symptoom is van een diepere kwaal: de 
technogesellschaft die haar eigen voorwaarden tot bestaan heeft 
verabsoluteerd en ons dwingt haar logica te vereren als natuurwet.

Wij leven in een tijd waarin het apparaat zich heeft losgezongen van 
zijn beloften. Ooit heette het dat techniek zou bevrijden, dat industrie 
overvloed zou scheppen, dat automatisering tijd zou schenken. Vandaag 
schenkt zij versnelling zonder richting, overvloed zonder betekenis, 
tijd zonder rust. De wereld is niet langer ingericht om te wonen, maar 
om te functioneren. Alles wat niet meetelt in termen van efficiëntie, 
schaalbaarheid of optimalisatie wordt gedoogd als folklore of verdacht 
gemaakt als obstructie. De technogesellschaft duldt geen buiten, slechts 
achterstand.

Daarom klinkt de huidige geopolitieke confrontatie tussen de 
grootmachten zo hol en tegelijk zo dreigend. Zij presenteert zich als 
strijd tussen blokken, maar wordt aangedreven door een gedeelde 
afhankelijkheid van hetzelfde systeem: extractie, groei, beheersing. De 
imperiale verlangens die zich schaamteloos uitspreken, zoals in de 
fantasie van territoriale annexatie, zijn geen ontsporing maar een 
logisch gevolg. Wanneer land, ijs, data en zelfs toekomst worden 
gereduceerd tot middelen, rest er slechts de vraag wie er als eerste mag 
grijpen. Het is niet de persoon die dit verlangen belichaamt die ons 
werkelijk zou moeten verontrusten, maar het feit dat zijn woorden zo 
naadloos passen binnen een wereldbeeld dat wij collectief hebben 
genormaliseerd.

Laat ons daarom bidden, niet om redding maar om helderheid.

Tegen de mythe dat vooruitgang neutraal is, verhef onze stem.
Tegen de leugen dat meer altijd beter is, verhef onze stem.
Tegen de dwang om alles wat leeft te vertalen in data, verhef onze stem.
Tegen de aanbidding van snelheid die geen aankomst kent, verhef onze stem.

Want de technogesellschaft kent slechts één gebed: blijf doorgaan. Zij 
vraagt niet waartoe, slechts hoe sneller. Zij belooft veiligheid door 
controle en belandt in permanente angst. Zij belooft verbondenheid door 
netwerken en oogst eenzaamheid. Zij belooft rationaliteit en produceert 
een wereld die zo complex is geworden dat niemand haar nog kan overzien, 
laat staan verantwoorden. In die wereld wordt politiek beheer, ethiek 
risicomanagement en vrijheid een gebruikersoptie.

De anti-civ beweging, hoe gefragmenteerd ook, draagt een herinnering in 
zich die hier van belang is: de herinnering dat beschaving geen synoniem 
is van menselijkheid. Dat complexiteit niet noodzakelijk wijsheid 
voortbrengt. Dat een samenleving die haar voortbestaan afhankelijk maakt 
van steeds kwetsbaardere infrastructuren zichzelf gijzelt. Deze beweging 
is geen nostalgisch verlangen naar een geïdealiseerd verleden, maar een 
weigering om de toekomst te laten monopoliseren door machines, markten 
en abstracties.

Laat ons daarom niet spreken over hervorming waar afschaffing nodig is. 
Niet over verduurzaming van een systeem dat zijn eigen voorwaarden 
vernietigt. Niet over inclusie in een orde die per definitie uitsluit 
wat niet functioneel is. De technoindustriële hel is geen excess, zij is 
het systeem in zijn normale werking. Zij brandt niet met vlammen maar 
met deadlines, targets en updates. Zij foltert niet met pijn maar met 
permanente beschikbaarheid. Zij doodt niet spectaculair maar door 
uitputting, vervreemding en ecologische erosie.

In dit licht krijgt het geopolitieke conflict een andere betekenis. Het 
is geen botsing tussen beschavingen, maar een moment waarop de 
beschaving zichzelf verliest in haar eigen spiegelbeeld. Twee 
machtsblokken die elkaar beschuldigen terwijl zij dezelfde 
infrastructuren aanbidden. Twee talen van rechtvaardiging die beide 
zwijgen over wat werkelijk op het spel staat: de onmogelijkheid om 
eindeloos door te gaan zonder te breken wat ons draagt.

Laat ons daarom opnieuw bidden, hardop en zonder ironie.

Tegen de automatisering van besluitvorming, verhef onze stem.
Tegen de kolonisatie van verbeelding door innovatiepraat, verhef onze stem.
Tegen de reductie van aarde tot grondstof en mens tot hulpbron, verhef 
onze stem.
Tegen de arrogantie van beheersing die kwetsbaarheid ontkent, verhef 
onze stem.

Dit is geen oproep tot chaos, maar tot begrenzing. Geen verlangen naar 
instorting, maar naar ontkoppeling. De anti-civ beweging begrijpt dat 
echte orde niet voortkomt uit centrale planning of digitale sturing, 
maar uit relationele nabijheid, uit praktijken die schaal en snelheid 
weer in verhouding brengen tot menselijke maat. Zij herinnert eraan dat 
autonomie niet wordt verkregen door afhankelijkheid van systemen die 
niemand begrijpt, maar door het herwinnen van vaardigheden, ritmes en 
verantwoordelijkheden.

Dat is waarom dit conflict moet worden aangegrepen, niet om partij te 
kiezen maar om te weigeren. Te weigeren mee te denken in termen van 
strategische dominantie. Te weigeren de taal van noodzaak te accepteren 
wanneer die noodzaak kunstmatig is opgewekt. Te weigeren te geloven dat 
er geen alternatief is, terwijl de alternatieven dagelijks worden 
vernietigd door dezelfde logica die zegt dat zij onrealistisch zijn.

Epistels werden ooit geschreven om gemeenschappen bijeen te houden in 
tijden van vervolging en verwarring. Laat dit schrijven dan dienen om 
een gemeenschap te herinneren die nog niet bestaat, maar wel mogelijk 
is. Een gemeenschap die technologie weer als middel beschouwt en niet 
als lot. Die industrie niet verwart met beschaving. Die vooruitgang niet 
meet aan snelheid maar aan zorgvuldigheid. Die macht wantrouwt waar zij 
zichzelf vanzelfsprekend acht.

En laat ons eindigen met de laatste litanie, niet als slot maar als begin.

Voor het afschaffen van een wereld die alleen kan bestaan door alles te 
verslinden, verhef onze stem.
Voor het loslaten van een beschaving die zichzelf niet meer kan 
begrenzen, verhef onze stem.
Voor het herstellen van een aarde die geen systeem maar een thuis is, 
verhef onze stem.
Voor het recht om nee te zeggen tegen de technoindustriële hel, verhef 
onze stem.

Niet morgen, niet na de volgende crisis, niet wanneer de schade 
onomkeerbaar is, maar nu, in dit moment van confrontatie, waarin de 
façade scheurt en de waarheid zichtbaar wordt. Dat dit epistel gelezen 
moge worden als wat het is: geen blauwdruk, geen bevel, maar een 
weigering om nog langer mee te bidden met een religie die ons tot as 
reduceert en dat vooruitgang noemt.