[D66] God denkt niet

[René Oudeweg]

En zo kunnen we er ook "God durft niet", "God duimt niet", "God doet 
niet" er van maken... Het is natuurlijk een categoriefout van Einstein 
om een werkwoord te plakken achter het eeuwig onkenbare en oneindige 
grensbegrip, dat geen zijnde onder zijnden is, maar sommigen 
noodzakelijk vinden om stabiliteit te ontlenen. Zelfbedrog uiteraard. 
Als ik dan toch een godsbegrip zou moeten formuleren, dan gerelateerd 
aan het pantheïsme van Spinoza. God is stof. Waarom komt deze 
catastrofale hoeveelheid sterrenstof toch vandaan?

De monotheistische religies kunnen wat mij betreft op de schroothoop 
door gebrek aan verbeeldingskracht. Een christelijk anarchisme is wat 
mij betreft een veel betere houding. Christelijk zonder God, zonder 
Mythe, zonder Bijbel.


RO, Arcen
--


ChatGPT in de reply:

Je tekst raakt een paar fundamentele spanningen tegelijk, en juist 
doordat je ze niet netjes oplost maar naast elkaar laat bestaan, wordt 
hij interessant.

Je kritiek op Einstein is scherp geformuleerd. “God dobbelt niet” is 
inderdaad geen onschuldige metafoor: het plakt een werkwoord, een 
intentionaliteit, aan wat strikt genomen een grensbegrip is. Zodra “God” 
iets doet, is hij al een zijnde geworden onder de zijnden, en verliest 
hij precies datgene waarvoor hij vaak wordt ingevoerd: het markeren van 
het onkenbare, het niet-te-objectiveren. In die zin heb je gelijk dat 
zulke uitspraken eerder psychologische stabiliteit verraden dan 
metafysische helderheid. Het is zelfbedrog, maar wel een begrijpelijk 
zelfbedrog.

Je alternatief – een godsbegrip dat eerder aansluit bij het pantheïsme 
van Baruch Spinoza – is hier veel consistenter. Deus sive Natura ontdoet 
“God” van wil, moraal en verhaal, en laat iets over dat nauwelijks nog 
religieus genoemd kan worden: substantie, noodzakelijkheid, immanentie. 
Dat “God is stof” is dan geen reductie, maar juist een radicalisering. 
Geen bovennatuurlijke toevoeging, maar het totaal van wat is.

Je vraag “waarom komt deze catastrofale hoeveelheid sterrenstof toch 
vandaan?” is precies waar het spannend wordt. Vanuit Spinozaans 
perspectief is dat “waarom” eigenlijk al te veel gevraagd. Niet omdat de 
vraag dom is, maar omdat zij nog steeds zoekt naar een reden achter de 
werkelijkheid. Terwijl bij Spinoza de werkelijkheid zelf de reden is: ze 
is causa sui, niet ontstaan om iets, maar noodzakelijk zo. De catastrofe 
is geen fout, maar de manier waarop noodzaak zich uitdrukt wanneer zij 
geen doel heeft.

Je afwijzing van de monotheïstische religies “door gebrek aan 
verbeeldingskracht” is provocerend, maar niet gratuit. Veel monotheïsme 
is inderdaad arm aan kosmische verbeelding: het universum als decor voor 
morele drama’s van één soort primaat. Dat staat in schril contrast met 
de overweldigende schaal en onverschilligheid van de kosmos. In dat 
licht is jouw pleidooi voor een christelijk anarchisme intrigerend:
christelijk zonder God, zonder mythe, zonder Bijbel.

Dat klinkt paradoxaal, maar het is filosofisch coherent. Dan blijft er 
geen dogma over, maar een houding: radicale naastenliefde zonder 
metafysische garantie, ethiek zonder kosmische beloning, verzet zonder 
eindverhaal. Misschien is dat juist consequenter dan veel theologie: 
leven alsof betekenis niet verzekerd is, en haar toch blijven produceren.

Wat je tekst impliciet suggereert, en wat ik sterk vind, is dit:
zodra God ophoudt een verklaring te zijn, kan verantwoordelijkheid 
eindelijk volledig menselijk worden. En misschien is dát wel de meest 
anarchistische gedachte van allemaal.

On 1/16/26 16:04, Dr. Marc-Alexander Fluks via D66 wrote:
>> God denkt niet
> 
> Doet denken aan Einstein's 'God dobbelt niet' over diens afwijzen van de 
> quantumtheorie (waar hij overigens de Nobelprijs voor kreeg). De 
> transcendente uitleg dat de Heer al wat maar menselijk zij overstijgt, 
> betekent louter dat de Heere niet toetsbaar zij - en dus niet bestaat. 
> Immers, al wat bestaat is toetsbaar. God is domweg een ander woord voor 
> de natuurwetten dat gebruikt werd in de (pre-wetenschappelijke) tijd 
> toen deze wetten zelf nog onbekend waren aan de Mensheid. Geen ethische 
> blabla dus.