[D66] Column: Jetten maakt beginnersfout - Zijn kabinet zal na half jaar vallen

[Dr. Marc-Alexander Fluks]

Bron:   Telegraaf
Datum:  15 januari 2026
Auteur: Ronald Plasterk
URL:    
https://archive.ph/https://www.telegraaf.nl/opinie/ronald-plasterk-jetten-maakt-een-beginnersfout-en-luidt-valse-start-minderheidskabinet-in/123904984.html


Jetten maakt een beginnersfout en luidt valse start minderheidskabinet 
in
-------------------------------------------------------------------------

Er komt een minderheidskabinet. Ik heb daar al voor gepleit in mijn 
column van 5 december, nog voordat die optie politiek op tafel lag. Des 
te meer reden om stil te staan bij de destijds genoemde randvoorwaarden.

Ik deed de suggestie toen bleek dat D66 en CDA het met zijn tweeen bij 
de informateur opvallend snel eens konden worden. De politieke context 
is een verkiezingsuitslag waarbij ondanks het vallen van het 
kabinet-Schoof de linkse oppositiepartijen GL/PvdA en SP allebei 
verloren. Het electoraat is overwegend rechts op onderwerpen als 
immigratie, klimaatbeleid, en stikstof.

Een eerste randvoorwaarde voor succes is dat een minderheidskabinet 
intern homogeen is. De twee partijen D66 en CDA zijn beide op de 
genoemde onderwerpen (klimaat, immigratie, stikstof) eerder links dan 
rechts.

De VVD is uit heel ander hout gesneden, een duidelijk rechtse partij. 
Door deel te worden van de coalitie verbindt de VVD zich aan alle 
standpunten van het kabinet. Het idee van een minderheidskabinet is dat 
het kabinet per onderwerp Kamermeerderheden zoekt, en zonder 
kabinetsdeelname heeft de VVD de vrije hand om haar eigen standpunten in 
te nemen.


Lastige positie VVD

Wat nu voorligt is dat de VVD aanschuift in een kabinet dat de 
linkerkant op neigt. Tel daarbij op dat het ambtelijk apparaat, de 
rechterlijke macht en alle adviesorganen ook die linkerkant op neigen. 
De VVD zal het plaatje zeker iets naar rechts trekken door op diverse 
punten voorwaarden te stellen, maar je kunt voor de VVD de volgende 
verkiezingsnederlaag dan al uittekenen. Mensen hebben niet op de VVD 
gestemd om D66/CDA-beleid te krijgen.

Dit wordt versterkt doordat de VVD de andere grote rechtse partij, de 
PVV, op voorhand uitsloot als coalitiepartner. Na het opstappen van de 
PVV uit het kabinet-Schoof was dat emotioneel een begrijpelijke reflex, 
maar toen vervolgens ook NSC uit het kabinet stapte, werd zichtbaar dat 
de echte bron van instabiliteit NSC was, niet de PVV, en dat Wilders 
hooguit als eerste genoeg kreeg van de rol van NSC. Dus dat uitsluiten 
was met de kennis van nu onterecht en onverstandig.

Door de PVV van regeringsdeelname uit te sluiten heeft de VVD ervoor 
gezorgd dat sommige potentiele PVV-kiezers zijn uitgeweken naar JA21, 
maar een ander gevolg van de VVD-keuze is dat de basis voor succesvolle 
minderheidskabinetten, zoals je die vindt in Scandinavische landen nu 
ontbreekt. Die basis is dat de niet-regeringspartijen zich open 
opstellen, en per onderwerp in een Kamerdebat zoeken naar een compromis 
waar een meerderheid voor is. Met de PVV zijn na dit uitsluiten geen 
zaken meer te doen.


Beginnersfout Jetten

Het gehannes rond het al dan niet opnemen van JA21 in de regering heeft 
een vergelijkbaar effect. Jetten zei in een microfoon over JA21: 'Ik zie 
het nut er niet van in'. Een beginnersfout. De JA21-fractie in de Kamer 
zal nu bij de vraag om bij lastige onderwerpen de regering te steunen 
ook zeggen: 'Wij zien daar het nut niet van in'. De openbare afwijzing 
van JA21 is een slechte start voor een minderheidskabinet. Dit had 
allemaal niet gespeeld als CDA en D66 met z'n tweeen gebleven waren.

Tenslotte, het lastigste is altijd de begroting. Er liggen veel meer 
wensen dan gerealiseerd kunnen worden. Bij een meerderheidskabinet is 
daarom de begroting een oerknal: een pakket dat door de partijleiders in 
kleinste kring gemaakt wordt, en waar na openbaarmaking eigenlijk niets 
meer aan veranderd kan worden.


Bezuiniging op zorg en sociale zekerheid

In de Scandinavische landen is een traditie ontstaan die ze aanduiden 
als 'lange lijnen': onderwerpen waar ondanks wisselende 
regeringscoalities brede steun voor is; de begroting is daar een van. 
Die traditie kennen we niet. Dus concreet: de regering-Jetten komt 
straks met een conceptbegroting. Er zijn vele miljarden nodig voor 
defensie, en er zijn grote budgetten voor klimaat en stikstof. Je hoort 
nu al dat daarom bezuinigd zal moeten worden op zorg en sociale 
zekerheid.

Dat zijn precies bezuinigingen die grote groepen burgers direct in de 
portemonnee voelen, veel meer dan klimaat, stikstof of defensie. Als 
linkse partijen akkoord zouden gaan met bezuinigingen op zorg en sociale 
zekerheid, raken ze hun laatste kiezers kwijt. De PVV zal zeker 
oppositie voeren als een regering hierop bezuinigt ten gunste van 
klimaat, stikstof en Oekraine. Ook JA21 zal inhoudelijk zo'n bezuiniging 
niet steunen. Dan hebben we het nog niet eens gehad over de Eerste 
Kamer.

Een minderheidskabinet vraagt om een compleet andere bestuurscultuur; 
die is er niet, en bij de begroting is dat het duidelijkste. De eerste 
gelegenheid dat gestemd moet worden over een begroting, Prinsjesdag, zal 
daarom op het cruciale punt van de financien het uur van de waarheid 
zijn. De regering-Jetten leeft uiterlijk tot haar eerste begroting, de 
Derde Dinsdag in september: een half jaar.

En omdat iedereen dat ziet aankomen, zullen alle partijen hun gedrag 
sterk laten bepalen door de verwachte electorale effecten. Dat zal de 
constructie nog instabieler maken.

--------
(c) 2026 Mediahuis Nederland B.V.