[D66] Hoge Colleges van Staat waarschuwen nieuw kabinet

[Dr. Marc-Alexander Fluks]

Bron:   Volkskrant
Datum:  14 januari 2026
Auteur: Hessel von Piekartz
URL:    
https://www.volkskrant.nl/politiek/waarschuwing-aan-d66-cda-en-vvd-doe-geen-onhaalbare-beloftes-anders-loopt-land-verder-vast~bcb7902f/


Waarschuwing aan D66, CDA en VVD: doe geen onhaalbare beloftes,
anders loopt land verder vast
---------------------------------------------------------------

Een nieuw kabinet moet uitkijken met het doen van beloftes en streven 
naar een 'realistische overheid'. Dit om te voorkomen dat Nederland 
verder vastloopt. Die oproep deden de Nationale Ombudsman, Raad van 
State en de Algemene Rekenkamer woensdag gezamenlijk aan de beoogde 
coalitiepartners.

De drie zogenoemde Hoge Colleges van Staat zien nu dat onuitvoerbare 
beloftes tot problemen voor burgers leiden. Het gaat dan om plannen 
waarvan 'al vroeg duidelijk is' dat ze niet haalbaar zijn omdat er 
bijvoorbeeld geen geld of personele capaciteit voor is. 'Als het dan 
misgaat, belanden de problemen bij de uitvoeringsorganisaties, gemeenten 
of de rechter. Uiteindelijk betalen burgers de prijs.' Zij raken door 
gebrekkig beleid 'verstrikt in ingewikkelde regels' en 'blijven onzeker 
over hun toekomst', aldus een gezamenlijke verklaring.

De boodschap die de woensdag werd overgebracht aan de beoogde 
coalitiepartijen D66, CDA en VVD is allerminst nieuw. In juli kwam het 
Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) nog met de oproep aan politieke 
partijen om in aanloop naar de verkiezingen oog te hebben voor de grote 
opgaven en daarvoor 'realistische oplossingen' te bieden. Het doen van 
onhaalbare beloftes zou het vertrouwen in de politiek verder kunnen 
schaden.

Ook de drie hoge colleges zelf kwamen afgelopen jaren al meermaals met 
vergelijkbare boodschappen. Er zijn volgens de adviesorganen dan ook 
meerdere voorbeelden van beloftes waarvan al bij voorbaat duidelijk was 
dat ze onhaalbaar waren.


Asielbeleid

Dat was onder meer het geval bij het asielbeleid. Het kabinet Schoof 
presenteerde het 'strengste asielbeleid ooit' met een flinke bezuiniging 
op de opvang. Dat terwijl onder meer de Ombudsman eerder juist 
adviseerde om te investeren in de reguliere opvang en de Rekenkamer 
constateerde dat jarenlang te weinig geld naar asiel was gegaan. Door te 
bezuinigen op de reguliere opvang zou juist extra, duurdere, noodopvang 
nodig zijn. In de praktijk bleek dat ook het geval.

Onrealistische beloftes waren er volgens de drie colleges ook over de 
hersteloperatie van de toeslagenaffaire. Zo was over de termijn waarin 
een beslissing over compensatie moest zijn genomen al bij voorbaat 
bekend dat die onhaalbaar was, zo concludeerde de Raad van State in 
2023. Toch deed de politiek niets en zag de raad zich vorig jaar 
gedwongen in te grijpen door de termijn met zestig weken te verlengen om 
vertraging van de hele operatie te voorkomen.

Een ander voorbeeld is het stikstofdossier. Meermaals klonk de belofte 
de impasse te doorbreken. Maar plannen om dat te doen, zoals het 
stikstoffonds van 24,3 miljard euro, gingen nog voor ze werden 
uitgevoerd 'van tafel'. Volgens de drie colleges zoekt Den Haag steeds 
naar manieren om 'moeilijke keuzes af te wenden' en beslissingen uit te 
stellen.


Uitstelpolitiek

Dat laatste is volgens de drie adviesorganen een van de grondoorzaken 
van de onrealistische beloftes. Al langer zien zij dat de overheid 
'noodzakelijke - en soms pijnlijke - keuzes voor zich uitschuift'. Op 
lange termijn kan dat grote gevolgen hebben, omdat problemen zonder 
effectieve aanpak verergeren en er daardoor 'juist ingrijpendere 
maatregelen of zelfs hersteloperaties' nodig zijn.

Een ander gevolg is dat het niet waarmaken van beloftes het vertrouwen 
van burgers in de overheid en de democratie kan uithollen, aldus de 
gezamenlijke notitie. Het advies aan de formerende partijen is om de 
pijnlijke keuzes 'inzichtelijk' te maken. Daarbij is het belangrijk om 
'realistische verwachtingen' te scheppen en eerlijk te zijn over de 
haalbaarheid. Ook moeten uitvoeringsorganisaties eerder mee worden 
genomen bij beleid, om problemen te voorkomen: een oproep die ook al 
jaren wordt gedaan.

Over een half jaar komen de Ombudsman, Rekenkamer en Raad van State 
terug bij het kabinet om te controleren of er daadwerkelijk werk wordt 
gemaakt van de adviezen.

--------
(c) 2026 DPG Media B.V.