[D66] Geen gesprek met de façade

[René Oudeweg]

Geen gesprek met de façade

Het minderheidskabinet dat zich presenteert als Roze 1 wordt verkocht 
als vernieuwing, als pragmatische doorbraak in een vastgelopen politiek 
landschap. In werkelijkheid is het niet meer dan een zorgvuldig 
geconstrueerde noodgreep: een selfserving arrangement van de 
bestuurlijke mainstream om het bestaande morele en institutionele kader 
intact te houden. De kleur is anders, de verpakking moderner, maar de 
mindset is onveranderd.

Onder leiding van figuren als Rob Jetten wordt vooral een esthetische 
breuk gesuggereerd. De taal is inclusiever, de toon optimistischer, maar 
achter deze façade blijft dezelfde overtuiging overeind: dat het 
politieke midden vanzelfsprekend moreel superieur is, en dat afwijkende 
stemmen niet zozeer moeten worden gehoord, maar beheerst. Niet omwille 
van hun argumenten, maar omwille van de rust.

Juist daarom is het weigeren van erkenning, steun of gesprek geen 
radicale onwil, maar een bewuste politieke positie. In een systeem 
waarin “in gesprek gaan” synoniem is geworden aan neutraliseren en 
inkapselen, betekent weigering geen vlucht, maar verzet. Praten is in 
deze context geen uitwisseling van ideeën, maar een ritueel dat 
bevestigt dat dit speelveld legitiem is en dat alternatieven slechts 
binnen die kaders mogen bestaan.

Deze houding is onlosmakelijk verbonden met de onafgehandelde erfenis 
van Pim Fortuyn. Zijn opkomst dwong het politieke bestel begin deze eeuw 
tot zelfreflectie, maar die reflectie bleef uit. In plaats daarvan werd 
zijn kritiek gemoraliseerd, gepathologiseerd en uiteindelijk 
geneutraliseerd. Wat resteerde was geen verwerking, maar een strategie 
van ontkenning: doen alsof het probleem verdween zodra de boodschapper 
verdween.

Het gevolg is een politiek die structurele spanningen niet oplost, maar 
opslaat. Die spanningen verdwijnen niet; ze wachten. En in dat vacuüm 
verschijnt Geert Wilders als lachende derde. Niet noodzakelijk omdat 
zijn antwoorden overtuigend zijn, maar omdat hij weigert deel te nemen 
aan het beheer van de façade. Hoe meer het systeem zichzelf afsluit, hoe 
aantrekkelijker de permanente buitenstaander wordt.

De doodlopende steeg waarin de post-Fortuyn-politiek is beland, is 
daarom geen toeval. Ze is het logische eindpunt van een paradigma dat 
conflict depolitiseert, kritiek moraliseert en stabiliteit verward met 
legitimiteit. Roze 1 is in dat opzicht geen oplossing, maar uitstel — 
een poging om tijd te kopen zonder iets te veranderen.

“Geen erkenning, geen steun, geen gesprek” is dan ook geen destructieve 
slogan, maar een diagnose. Het is de vaststelling dat echte politieke 
vernieuwing niet ontstaat door nieuwe combinaties binnen hetzelfde 
denken, maar door het ter discussie stellen van dat denken zelf. Zolang 
dat niet gebeurt, blijft elk kabinet, hoe kleurrijk ook, slechts een 
andere façade van hetzelfde huis.