[D66] Prinsjesdagblues

[Dr. Marc-Alexander Fluks]

Bron:   Algemeen Dagblad
Datum:  10 augustus 2026
Auteur: Tobias den Hartog
URL:    
https://archive.ph/https://www.ad.nl/politiek/kabinet-jetten-richting-prinsjesdag-onder-druk-miljarden-tekort-en-stakingen-dreigen~a5cbd0f8/


Kabinet-Jetten richting Prinsjesdag onder druk: miljarden
tekort en stakingen dreigen
----------------------------------------------------------
Het kabinet-Jetten mag dan op vakantie zijn, toch kampt de 
ministersploeg met stress. De komende maand moet de begroting in elkaar 
worden gezet die op Prinsjesdag trots wordt gepresenteerd. Maar het 
lijkt allesbehalve een feest te worden. De grootste kopzorgen op een 
rij.


1. Er is gewoon geld tekort

Het eerste probleem van het kabinet is vrij simpel: het zit krap bij 
kas. Jettens ministersploeg wil graag duidelijke, grote bakens 
verzetten. Er gaat de komende regeerperiode meer geld naar kinderopvang 
(4 miljard euro erbij), defensie (19 miljard euro) en onderwijs (1,5 
miljard euro). Maar… dat moet ergens van betaald worden.

Omdat het kabinet – vooral de VVD – niet wil dat de staatsschuld 
oploopt, moet er ook worden bespaard. Immers: zonder bezuinigingen loopt 
het huishoudboekje van het Rijk in de soep. Maar voor die bezuinigingen 
heeft het minderheidskabinet wel politieke steun nodig (zie kopzorgen 
twee en drie).

Uit de voorjaarsnota bleek al – en dat is nog zonder tegenvallers – dat 
het begrotingstekort piekt op 2,9 procent. Ter illustratie: de Europese 
norm is maximaal 3 procent. Maar bij die norm blijven kabinetten het 
liefst ver vandaan. Het probleem is alleen dat het kabinet sowieso al te 
maken heeft met tegenvallers.

Zo moet er ongeveer 1 miljard euro extra worden uitgetrokken voor de 
opvang van asielzoekers en statushouders. En dan is er nog een groeiend 
probleem met mensen die arbeidsongeschikt zijn geraakt. Er maken meer 
mensen dan verwacht gebruik van een WIA-uitkering. Het gaat relatief 
vaak om jonge vrouwen met psychische klachten zoals een burn-out. Dat 
extra prijskaartje loopt in 2030 op tot maar liefst 3,4 miljard euro.


2. De vakbonden willen niet meewerken

De financiele plannen van kabinetten zijn altijd een soort Jenga-toren: 
trek je er een blokje uit, dan gaat het bouwwerk wankelen. Nu moet 
premier Rob Jetten (D66) vrezen dat er een heel rijtje blokjes tussenuit 
wordt getrokken. De vakbonden keren zich immers tegen het belangrijkste 
bezuinigingsplan.

Om alle wensen van de coalitie van D66, VVD en CDA te betalen, willen de 
partijen namelijk flink snijden in de sociale zekerheid. Er waren 
plannen om 6,5 miljard euro te besparen door de AOW-leeftijd te 
verhogen, te snijden in de werkloosheidsuitkering (WW) en te korten op 
de WIA.

Maar om die steun te krijgen, moet het minderheidskabinet in het 
parlement oppositiepartijen zien te overtuigen. Die kijken op hun beurt 
naar hoe 'de polder' van werkgevers en werknemers reageert.

En wat vinden de vakbonden, die het werknemersdeel van die polder 
vertegenwoordigen? Nou, die steigeren van woede. Sterker, ze kondigden 
in de eerste twee weken van september stakingen aan bij de treinen, de 
havens en de overheid. Inclusief een 24-uursstaking op het spoor. Dat 
biedt het kabinet dus weinig hoop.

Ook de werkgeversorganisaties hebben al gezegd de plannen niet heel 
doordacht te vinden. Het kabinet heeft aangeboden om te overleggen over 
nieuwe plannen, maar op die uitnodiging willen de bonden niet ingaan. 
FNV-voorman Hans Spekman liet al fijntjes weten dat hij deze zomer 
gewoon op een camping in Frankrijk zit. En, zo voegde hij toe: dat is 
een kampeerplek met 'slecht bereik'. Kortom: 'mij niet bellen' is de 
boodschap. Voorlopig zit dit hele dossier muurvast.

Puntje van hoop voor het kabinet is wel dat die voorgestelde 
bezuinigingen pas vanaf 2029 gepland staan. Dat betekent dat het kabinet 
nu nog geen knoop hoeft door te hakken. Maar dat zou ook betekenen dat 
het kabinet wat uitgaven op defensie, onderwijs en kinderopvang voor 
zich uit moet schuiven.


3. Oppositie staat niet te springen

Het minderheidskabinet heeft grofweg twee opties om in het parlement aan 
meerderheden te komen: ofwel de steun vergaren over links via 
Progressief Nederland (voorheen GroenLinks-PvdA), of over het midden en 
rechts met een combinatie van JA21, ChristenUnie, SGP en eventueel BBB.

Jettens D66 heeft een voorkeur voor de route over links: dat is ook 
stabieler in de Eerste Kamer, waar PRO veertien zetels heeft. Niet voor 
niets begon D66-minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kort voor het 
reces plots over een hogere belasting op vermogens, een prominente en 
langgekoesterde wens van PRO.

De VVD smoorde die discussie meteen weer door te stellen dat 'de 
begrotingsafspraken helder' zijn. Het signaal naar links was ondertussen 
wel: we kijken heus ook naar jullie wensen.

Hoe dan ook krijgt het kabinet zonder steun van de bonden geen steun van 
de linkse oppositiepartijen. In dat geval komen de ministers op een 
T-splitsing te staan.

Ofwel: proberen met rechtse oppositiepartijen toch de Grote Hervormingen 
door te voeren (lees: bezuinigingen), maar dat wordt krap in de Eerste 
Kamer. Ofwel: alle grotere plannen uitstellen. Tijd nemen is een 
beproefde vluchtheuvel voor veel kabinetten.

Want het er maar op aan laten komen in de Kamer, wil het kabinet nu 
niet. De kans is groot dat een begroting dan wordt weggestemd en dat is 
sinds 1919 niet meer gebeurd. Zo'n blamage wil Jetten natuurlijk 
voorkomen.

Het kabinet-Jetten kan daarom besluiten een begroting voor Prinsjesdag 
te maken zonder rigoureuze wijzigingen. Een waar zowel links als rechts 
zich in kan vinden. Het kan zo tijd kopen om na Prinsjesdag alsnog te 
proberen een akkoord te sluiten met de vakbonden.

Het lijkt erop dat premier Jetten daar tijdens zijn laatste 
persconferentie voor het zomerreces al op hintte. Hij sprak van een 
'nette basisbegroting'. „En vanuit daar kun je met de oppositie hopelijk 
volop zaken doen.”


Het spoorboekje richting Prinsjesdag

- Op 14 augustus publiceert het Centraal Planbureau de concept-Macro 
Economische Verkenning. Het is een soort voorspelling van de economische 
vooruitzichten en bepaalt hoeveel financiele ruimte het kabinet heeft om 
beleid te maken.
- Vanaf maandag 17 augustus gaat het kabinet in gesprek met de oppositie 
over wat die wil in ruil voor steun.
- Uiterlijk 31 augustus moet het kabinet de rijksbegroting hebben 
opgesteld, zodat de Raad van State voldoende tijd heeft om advies uit te 
brengen.
- Dinsdag 15 september is Prinsjesdag.

--------
(c) 2026 DPG Media B.V.