[D66] Oudjaar als tekst, Nieuwjaar als voetnoot

[René Oudeweg]

Oudjaar als tekst, Nieuwjaar als voetnoot

Oudjaar is geen datum, het is een interpretatie. Nieuwjaar evenmin. Ze 
zijn geen buren op de kalender, maar alinea’s in een eindeloze tekst die 
wij tijd noemen—een tekst zonder auteur, behalve dan wijzelf, telkens 
wanneer we hem proberen te begrijpen na middernacht met een glas in de hand.

Hermeneutiek leert ons dat betekenis ontstaat in de cirkel: we begrijpen 
het geheel vanuit de delen, en de delen vanuit het geheel. Zo ook met 
oud en nieuw. We begrijpen het jaar pas als het voorbij is, en toch 
begrijpen we het voorbijgaan alleen omdat we weten dat er weer een nieuw 
jaar aankomt. Dit is geen paradox, dit is vuurwerklogica.

Neem het axioma: een jaar heeft 365 dagen. Soms 366, maar dat is een 
redactionele ingreep. We doen alsof dit getal vaststaat, maar in 
werkelijkheid is het een afspraak tussen ons en de zon, die zich nergens 
aan stoort en onverstoorbaar haar rondjes draait. De aarde draait mee, 
wij tellen, en noemen dat orde. Dat de zon daar niets van weet, maakt 
haar alleen maar filosofisch sterker.

Een tweede axioma luidt: tijd gaat vooruit. Dat klopt, behalve op 
oudjaar, wanneer hij collectief stilstaat tussen 23:59 en 00:00. In dat 
ene minuutje worden goede voornemens geboren, vaak zonder 
levensvatbaarheid, maar met groot enthousiasme. Hermeneutisch gezien 
zijn goede voornemens geen plannen, maar interpretaties van wie we 
zouden kunnen zijn als we onszelf eindelijk eens letterlijk zouden nemen.

Oudjaar is dus een exegese: we bladeren terug, markeren passages (“dat 
had ik anders bedoeld”), negeren voetnoten (“die zomer telt niet”), en 
doen alsof het plot logisch was. Nieuwjaar daarentegen is een proloog 
die te veel belooft. Elk jaar begint met een grootse inleiding en 
eindigt als een onaf manuscript, vol doorhalingen en koffievlekken.

En dan is er nog de zon. Onze ster. Zij levert de energie, wij leveren 
de betekenis. Zonder haar geen dagen, zonder dagen geen jaren, zonder 
jaren geen excuus om om twaalf uur ’s nachts confetti te gooien naar 
mensen die we morgen weer gewoon zullen negeren. In die zin is oudjaar 
een kosmisch misverstand dat wonderbaarlijk goed werkt.

Dus heffen wij het glas op de hermeneutische cirkel: op het feit dat we 
elk jaar opnieuw doen alsof nu echt een nieuw begin is, terwijl we diep 
vanbinnen weten dat het vooral een herlezing is. Maar wel een 
feestelijke. En dat is misschien wel het mooiste axioma van allemaal:

Zonder betekenis geen feest, zonder feest geen betekenis.

Gelukkig draait de zon gewoon door. Dat scheelt ons weer denkwerk tot 
volgend oudjaar.